Poślizgnięcia i upadki w pracy zimą – obowiązki pracodawcy

Pierwszy przymrozek, mokry śnieg na parkingu i oblodzone schody przy wejściu do biura – tak zaczyna się sezon, w którym poślizgnięcia i upadki w pracy zdarzają się najczęściej. Wystarczy chwila nieuwagi, żeby skończyło się złamaniem nadgarstka, kilkutygodniowym zwolnieniem i postępowaniem powypadkowym. W tym artykule wyjaśniamy, jakie obowiązki ma pracodawca zimą, jak zorganizować odśnieżanie terenu zakładu, kiedy upadek na parkingu jest wypadkiem przy pracy i ile kosztuje zaniedbanie w czasie kontroli PIP.

Poślizgnięcia i upadki w pracy zimą – skąd biorą się wypadki

Upadki osób na tym samym poziomie od lat należą do najczęstszych zdarzeń, które kończą się wypadkiem przy pracy. Zimą ryzyko rośnie z prostego powodu: do zwykłych potknięć dochodzą lód, ubity śnieg, błoto pośniegowe i mokre podłogi przy wejściach. Do tego dochodzi krótki dzień, więc pracownicy często przychodzą i wychodzą po ciemku.

Problem nie dotyczy tylko zakładów produkcyjnych i magazynów. Pracownik biurowy też może poślizgnąć się na schodach przed budynkiem, a kierowca lub kurier na rampie załadunkowej. Dlatego zimowe zagrożenia trzeba przeanalizować dla całego terenu firmy, a nie tylko dla stanowisk pracy.

Najbardziej niebezpieczne miejsca w firmie zimą

• schody zewnętrzne, pochylnie i podjazdy dla wózków,
• parking firmowy i chodniki prowadzące do wejścia,
• rampy załadunkowe i place manewrowe,
• strefa wejścia do budynku, gdzie topniejący śnieg tworzy kałuże na posadzce,
• przejścia między halami i budynkami,
• miejsca pod rynnami i krawędziami dachu, gdzie woda zamarza i tworzy szklankę.

Obowiązki pracodawcy – drogi, przejścia i parking zimą

Podstawą jest art. 207 § 2 Kodeksu pracy: pracodawca ma chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Szczegóły znajdziesz w rozporządzeniu w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z 26 września 1997 r.

Najważniejsze przepisy dla sezonu zimowego to:

• § 4 ust. 1 rozporządzenia – pracodawca musi zapewnić na terenie zakładu drogi, przejścia dla pieszych i dojazdy pożarowe oraz utrzymywać je w stanie niestwarzającym zagrożeń dla użytkowników. Oblodzony chodnik do wejścia nie spełnia tego wymogu,
• § 4 ust. 4 – drogi, przejścia i place powinny mieć rozwiązania odprowadzające wody opadowe, co zimą ogranicza powstawanie zamarzniętych kałuż,
• § 6 ust. 2 – jeżeli oznakowanie nie wystarcza, miejsca niebezpieczne trzeba wyłączyć z użytkowania przez wygrodzenie lub w inny sposób,
• § 10 ust. 1 – we wszystkich miejscach na terenie zakładu, w których mogą przebywać pracownicy, trzeba zapewnić oświetlenie elektryczne w porze nocnej,
• § 16 ust. 1 – podłogi w pomieszczeniach i na drogach w budynkach mają być nieśliskie, co ma znaczenie przy mokrym wejściu,
• § 45 ust. 4 – stanowiska pracy na zewnątrz mają chronić pracowników przed opadami, niską temperaturą i silnym wiatrem.

Odśnieżanie terenu zakładu pracy – jak to zorganizować

Przepisy nie mówią, o której godzinie trzeba odśnieżyć parking. Mówią za to, że drogi i przejścia mają być bezpieczne, kiedy korzystają z nich pracownicy. W praktyce oznacza to, że trzeba zaplanować zimowe utrzymanie terenu przed pierwszym śniegiem:

1. Wyznacz osobę lub firmę odpowiedzialną za odśnieżanie i posypywanie oraz osobę, która to kontroluje.
2. Ustal godziny: główne przejścia i parking powinny być odśnieżone przed rozpoczęciem pierwszej zmiany.
3. Przygotuj zapas piasku, soli lub mieszanki i rozmieść pojemniki przy schodach i wejściach.
4. Połóż maty wejściowe i zaplanuj częstsze wycieranie posadzki przy drzwiach.
5. Miejsca, których nie da się utrzymać w dobrym stanie, wygrodź i oznacz, a ruch poprowadź inną drogą.
6. Sprawdź oświetlenie terenu przed sezonem i wymień niesprawne lampy. Pomoże w tym instrukcja BHP przy eksploatacji oświetlenia terenu.
7. Prowadź prosty rejestr odśnieżania (data, godzina, kto, co zrobiono). W razie wypadku to najlepszy dowód należytej staranności.

Jeśli odśnieżanie wykonują Twoi pracownicy, pamiętaj, że to praca fizyczna na zewnątrz, często wczesnym rankiem i w złych warunkach. Musi być ujęta w ocenie ryzyka zawodowego. Dobry punkt wyjścia to gotowa ocena ryzyka zawodowego robotnika oczyszczania miasta, którą łatwo dopasować do pracownika gospodarczego.

Chodnik przed firmą – obowiązek z ustawy o utrzymaniu czystości

Osobny obowiązek wynika z art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Właściciel nieruchomości musi uprzątnąć błoto, śnieg i lód z chodnika położonego bezpośrednio wzdłuż jego nieruchomości. Wyjątkiem jest chodnik, na którym dopuszczono płatny postój lub parkowanie.

Za zaniedbanie tego obowiązku grozi odpowiedzialność z art. 117 Kodeksu wykroczeń, czyli grzywna do 1500 zł albo nagana. Jeśli na takim chodniku przewróci się przechodzień, w grę wchodzi też odpowiedzialność odszkodowawcza na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego.

Ocena ryzyka zawodowego i środki ochrony na zimę

Art. 226 Kodeksu pracy zobowiązuje pracodawcę do oceny i dokumentowania ryzyka zawodowego. Poślizgnięcia i upadki powinny się w niej znaleźć wszędzie tam, gdzie pracownik wychodzi na zewnątrz: u kierowców, magazynierów, kurierów, portierów, pracowników ochrony i osób obsługujących rampę. Jeśli ocena była robiona latem i pomija warunki zimowe, warto ją uzupełnić. Więcej o tym, jak to zrobić, przeczytasz w artykule Ocena ryzyka zawodowego – obowiązek pracodawcy i jak go prawidłowo spełnić.

Obuwie i odzież dla pracowników pracujących na zewnątrz

Zgodnie z art. 237⁶ Kodeksu pracy pracodawca dostarcza nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej odpowiednie do zagrożeń. Przy pracy na zewnątrz zimą najważniejsze jest obuwie z podeszwą o podwyższonej odporności na poślizg i ocieplone, a przy pracy na lodzie także nakładki antypoślizgowe. Jak dobrać klasę obuwia, wyjaśniamy w tekście Obuwie robocze i ochronne – klasy S1, S2, S3.

Uzupełnieniem jest odzież ostrzegawcza o wysokiej widoczności dla osób, które poruszają się po placu w ciemności, oraz odzież chroniąca przed zimnem.

Instruktaż i szkolenie przed sezonem

Pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy bez szkolenia BHP (art. 237³ Kodeksu pracy). Krótki instruktaż na początku sezonu zimowego to dobra praktyka: gdzie są wygrodzone przejścia, jak zgłaszać oblodzone miejsca, jak chodzić po śliskiej nawierzchni i dlaczego nie wolno skracać drogi przez nieodśnieżony trawnik. Nowe osoby przeszkolisz szybko przez szkolenie wstępne BHP online.

Zimą rośnie też znaczenie pierwszej pomocy. Art. 209¹ Kodeksu pracy wymaga wyznaczenia pracowników do jej udzielania. Osoby wyznaczone mogą przejść szkolenie z pierwszej pomocy online.

Upadek na oblodzonym parkingu – wypadek przy pracy czy w drodze do pracy?

To jedno z najczęstszych pytań zimą. Definicję wypadku przy pracy zawiera art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych: to nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą i spowodowało uraz lub śmierć.

W praktyce przyjmuje się zwykle taki podział:

• upadek na terenie zakładu pracy, na przykład na firmowym parkingu lub w drodze z szatni na stanowisko, co do zasady kwalifikuje się jako wypadek przy pracy,
• upadek na publicznym chodniku w drodze z domu do firmy jest najczęściej wypadkiem w drodze do pracy, który rządzi się innymi zasadami. Opisujemy je w artykule Wypadek w drodze do pracy – zgłoszenie, dokumentacja i świadczenia.

Ostateczną kwalifikację w konkretnej sprawie zawsze ustala zespół powypadkowy na podstawie okoliczności zdarzenia.

Co zrobić, gdy pracownik przewróci się na lodzie

1. Udziel pierwszej pomocy i w razie potrzeby wezwij pogotowie.
2. Zabezpiecz miejsce zdarzenia: zrób zdjęcia nawierzchni, zapisz godzinę, warunki pogodowe i stan posypania.
3. Powołaj zespół powypadkowy, który ustala okoliczności i przyczyny wypadku, co do zasady w ciągu 14 dni.
4. Sporządź protokół powypadkowy i wpisz zdarzenie do rejestru wypadków.
5. Wdróż wnioski: zmień harmonogram odśnieżania, dołóż oświetlenie, wygródź niebezpieczne miejsce.

Cała procedura krok po kroku jest opisana w artykule Wypadek przy pracy – zgłoszenie, dokumentacja i obowiązki pracodawcy. Warto też odnotowywać sytuacje, w których ktoś się poślizgnął, ale nic mu się nie stało. To zdarzenia potencjalnie wypadkowe, które pokazują, gdzie następny upadek skończy się urazem.

Kary za nieodśnieżony teren zakładu pracy

Od 8 lipca 2026 r. obowiązują wyższe kary za naruszenia przepisów BHP, wprowadzone nowelizacją ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy:

• mandat inspektora PIP – do 5000 zł, a przy ponownym naruszeniu tych samych przepisów w ciągu dwóch lat do 10 000 zł,
• grzywna z art. 283 § 1 Kodeksu pracy – od 2000 do 60 000 zł, jeżeli sprawa trafi do sądu,
• nakaz inspektora usunięcia nieprawidłowości, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia nawet nakaz wstrzymania prac,
• art. 220 Kodeksu karnego – jeśli osoba odpowiedzialna za BHP naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, grozi jej kara pozbawienia wolności do lat 3.

Do tego dochodzą roszczenia cywilne poszkodowanego pracownika, które mogą uzupełniać świadczenia z ZUS, oraz realne koszty: absencja, zastępstwo i czas poświęcony na postępowanie powypadkowe.

Podsumowanie

Poślizgnięcia i upadki w pracy zimą to w dużej mierze wypadki, którym da się zapobiec. Wystarczy plan odśnieżania i posypywania, sprawne oświetlenie terenu, wygrodzenie miejsc, których nie da się zabezpieczyć, odpowiednie obuwie i ocena ryzyka, która uwzględnia warunki zimowe. Pracodawca, który to udokumentuje, jest dobrze przygotowany zarówno na kontrolę PIP, jak i na ewentualne postępowanie powypadkowe.

Przygotuj firmę na zimę z bhpomocnik.pl

Zacznij od dokumentów: w sklepie bhpomocnik.pl znajdziesz gotowe oceny ryzyka zawodowego i instrukcje BHP dla kilkuset stanowisk, które pobierzesz od razu po zakupie. Jeśli zarządzasz zespołem, sprawdź też szkolenie okresowe BHP dla pracodawców i osób kierujących pracownikami, które przejdziesz online i zakończysz zaświadczeniem.