Odśnieżanie dachów i usuwanie sopli – obowiązki i BHP

Kilka dni intensywnych opadów i na dachu hali leżą tony mokrego śniegu, a nad wejściem do biura wiszą sople długie jak sztylety. Odśnieżanie dachów i usuwanie sopli to obowiązek właściciela lub zarządcy budynku, ale dla pracodawcy to także jedna z najbardziej niebezpiecznych prac zimowych. W tym artykule wyjaśniamy, kto odpowiada za śnieg na dachu, kiedy trzeba zlecić kontrolę, jakie wymagania BHP obowiązują pracowników na dachu i jak bezpiecznie zlecić odśnieżanie firmie zewnętrznej.

Odśnieżanie dachów – kto odpowiada za śnieg i sople

Podstawą jest art. 61 Prawa budowlanego. Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego musi utrzymywać go we właściwym stanie technicznym oraz, dochowując należytej staranności, zapewnić bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych, wśród których przepis wymienia wprost intensywne opady atmosferyczne. Nadmiar śniegu na dachu i sople zagrażające przechodniom mieszczą się dokładnie w tej kategorii.

Jeżeli firma wynajmuje halę lub biuro, podział obowiązków powinna określać umowa najmu. Brak takiego zapisu nie zwalnia jednak pracodawcy z obowiązków wobec własnych pracowników: to on musi zadbać, żeby nie chodzili pod niezabezpieczonymi soplami i nie wchodzili na dach bez przygotowania.

Właściciel odpowiada także wobec osób trzecich. Jeżeli spadający sopel uszkodzi samochód lub zrani przechodnia, poszkodowany może dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego.

Kontrola dachu po intensywnych opadach śniegu

Art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego przewiduje kilka rodzajów kontroli, które mają znaczenie zimą:

• co najmniej dwa razy w roku, w terminach do 31 maja i do 30 listopada, kontrola budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m² oraz innych obiektów o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m² (art. 62 ust. 1 pkt 3),
• każdorazowo kontrola bezpiecznego użytkowania obiektu po wystąpieniu czynników z art. 61 pkt 2, czyli na przykład po intensywnych opadach śniegu (art. 62 ust. 1 pkt 4).

Kontrole przeprowadza osoba z uprawnieniami budowlanymi w odpowiedniej specjalności, a z każdej sporządza protokół (art. 62a). Stwierdzone uszkodzenia, które mogą zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, trzeba usunąć w czasie lub bezpośrednio po kontroli (art. 70). Za niewykonanie obowiązkowych kontroli art. 93 pkt 8 Prawa budowlanego przewiduje karę grzywny.

Obowiązek kontroli dwa razy w roku wprowadzono po katastrofie hali wystawowej w Chorzowie w styczniu 2006 r., gdy pod ciężarem śniegu zawalił się dach, a zginęło 65 osób. To najlepiej pokazuje, że śnieg na dachu nie jest tylko problemem estetycznym.

Sople i nawisy śnieżne nad wejściami i przejściami

Sople nad wejściem do budynku, nad rampą czy nad chodnikiem prowadzącym na parking to zagrożenie dla pracowników, klientów i dostawców. Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP w § 6 ust. 2 wymaga, aby miejsca niebezpieczne, przy których samo oznakowanie nie wystarcza, wyłączyć z użytkowania przez wygrodzenie lub w inny sposób.

W praktyce oznacza to:

• wygrodzenie taśmą lub barierkami strefy pod krawędzią dachu, na której wiszą sople lub nawis śnieżny,
• oznakowanie strefy i wskazanie innego wejścia albo zadaszonego przejścia,
• jak najszybsze usunięcie sopli przez osoby do tego przygotowane, najlepiej z podnośnika, a nie z drabiny przystawionej do ściany,
• sprawdzenie rynien i krawędzi dachu, bo to tam zaczyna się problem.

Kiedy odśnieżać dach – obciążenie śniegiem i sygnały ostrzegawcze

Każdy dach ma określoną w projekcie nośność, obliczoną z uwzględnieniem strefy obciążenia śniegiem. Warto znać tę wartość dla własnego budynku i mieć ją zapisaną w dokumentacji obiektu. Ciężar śniegu zależy jednak nie tylko od grubości warstwy. Mokry, ubity śnieg jest kilkukrotnie cięższy od świeżego puchu, a warstwa lodu po odwilży i ponownym mrozie obciąża dach jeszcze bardziej.

Sygnały, które wymagają pilnej reakcji:

• widoczne ugięcia konstrukcji, belek lub płyt dachowych,
• pęknięcia ścian, tynku lub pokrycia,
• trzaski i odgłosy pracy konstrukcji,
• zacinające się drzwi i bramy, których wcześniej nie było,
• przecieki i zawilgocenia pod dachem.

W takiej sytuacji trzeba wyprowadzić ludzi z zagrożonej części budynku i wezwać osobę z uprawnieniami budowlanymi. Wysyłanie pracowników na dach, który zachowuje się niepokojąco, tylko zwiększa ryzyko.

Odśnieżanie dachu przez pracowników – wymagania BHP

Jeżeli śnieg z dachu usuwają Twoi pracownicy, wykonują pracę na wysokości. Zgodnie z § 105 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP jest nią praca na powierzchni położonej co najmniej 1,0 m nad poziomem podłogi lub ziemi. Szczegółowo omawiamy te zasady w artykule BHP przy pracach na wysokości – zabezpieczenia, zezwolenia i kary.

Najważniejsze wymagania przy odśnieżaniu dachu:

• zabezpieczenie przed upadkiem – balustrady, a gdy ich nie ma, inne skuteczne środki ochrony przed upadkiem (§ 106),
• praca powyżej 2 m – przed rozpoczęciem trzeba sprawdzić stan konstrukcji i punktów mocowania linek, a pracownicy muszą używać sprzętu chroniącego przed upadkiem, na przykład szelek bezpieczeństwa z linką, oraz hełmów ochronnych (§ 110),
• organizacja pracy – tak, żeby pracownik nie musiał wychylać się poza krawędź lub obrys urządzenia, na którym stoi (§ 107),
• środki ochrony indywidualnej – dostarczane nieodpłatnie zgodnie z art. 237⁶ Kodeksu pracy,
• aktualne badania lekarskie z orzeczeniem dopuszczającym do pracy na wysokości.

Odśnieżanie jako praca szczególnie niebezpieczna

Zgodnie z § 80 rozporządzenia pracodawca może uznać za szczególnie niebezpieczne prace o zwiększonym zagrożeniu lub wykonywane w utrudnionych warunkach, a odśnieżanie śliskiego dachu zimą w pełni spełnia ten opis. Wtedy, zgodnie z § 81, musi zapewnić bezpośredni nadzór wyznaczonej osoby, odpowiednie środki zabezpieczające i instruktaż obejmujący imienny podział pracy, kolejność zadań oraz wymagania BHP przy poszczególnych czynnościach. Więcej o tym przeczytasz w tekście Prace szczególnie niebezpieczne – zezwolenia i nadzór.

Odśnieżanie dachu nigdy nie powinno być pracą jednoosobową. Warto ująć je w wykazie prac, które powinny być wykonywane przez co najmniej 2 osoby, a ponieważ wymaga ono dobrej koordynacji i odporności na wysokość, także w wykazie prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej.

Zasady bezpiecznego odśnieżania dachu krok po kroku

1. Oceń stan dachu i pogodę. Nie wchodź na dach przy silnym wietrze, opadach, oblodzeniu i słabej widoczności.
2. Wygródź i oznacz strefę zrzutu śniegu na dole i postaw tam osobę asekurującą.
3. Wyznacz drogę dojścia i punkty kotwiczenia, omijaj świetliki i elementy nieprzeznaczone do chodzenia.
4. Usuwaj śnieg równomiernie, pasami, tak aby nie tworzyć jednostronnych obciążeń.
5. Używaj łopat i zgarniaczy, które nie uszkadzają pokrycia i izolacji.
6. Nie usuwaj śniegu do zera, jeśli grozi to uszkodzeniem pokrycia, i nie skuwaj lodu metalowymi narzędziami.
7. Po zakończeniu sprawdź rynny, krawędzie i miejsca, w których mogą powstać nowe sople.

Jeżeli do odśnieżania lub usuwania sopli używasz podestu ruchomego przejezdnego, pamiętaj, że takie urządzenie podlega dozorowi technicznemu, a jego operator musi mieć zaświadczenie kwalifikacyjne UDT.

Firma zewnętrzna do odśnieżania dachu – obowiązki zleceniodawcy

Wiele firm zleca odśnieżanie dachów wyspecjalizowanym ekipom. To dobre rozwiązanie, ale nie przenosi całej odpowiedzialności na wykonawcę. Jeżeli w tym samym miejscu pracują jednocześnie pracownicy różnych pracodawców, art. 208 Kodeksu pracy wymaga współpracy w zakresie BHP i wyznaczenia koordynatora. Z kolei art. 304 Kodeksu pracy rozciąga obowiązki pracodawcy z art. 207 § 2 na osoby wykonujące pracę na innej podstawie niż umowa o pracę, w tym na samozatrudnionych, jeśli pracują w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę.

Przed zleceniem odśnieżania warto:

• sprawdzić, czy wykonawca ma przeszkolonych pracowników, aktualne badania i sprzęt chroniący przed upadkiem,
• określić w umowie zakres prac, terminy reakcji po opadach i odpowiedzialność za szkody, a także sprawdzić ubezpieczenie OC,
• przekazać informacje o dachu: nośność, świetliki, punkty kotwiczenia, instalacje na dachu,
• zapoznać ekipę z zasadami obowiązującymi na terenie zakładu. Pomoże w tym instrukcja BHP dla firm zewnętrznych wykonujących prace na terenie zakładu.

Szczegóły współpracy z wykonawcami opisujemy w artykule Nadzór nad wykonawcami zewnętrznymi – BHP, koordynacja i umowy.

Kary i odpowiedzialność za zaniedbanie

Zaniedbania przy odśnieżaniu dachów mogą mieć kilka konsekwencji jednocześnie:

• Prawo budowlane – grzywna za niewykonanie obowiązkowych kontroli obiektu (art. 93 pkt 8),
• Kodeks pracy – od 8 lipca 2026 r. grzywna od 2000 do 60 000 zł za nieprzestrzeganie przepisów BHP (art. 283 § 1), a w postępowaniu mandatowym inspektor PIP może nałożyć do 5000 zł, przy ponownym naruszeniu w ciągu dwóch lat do 10 000 zł,
• Kodeks karny – art. 220 przewiduje do 3 lat pozbawienia wolności za narażenie pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Piszemy o tym w artykule Odpowiedzialność karna pracodawcy za BHP – art. 220 KK,
• Kodeks cywilny – odszkodowanie dla osób trzecich, którym spadający śnieg lub sopel wyrządził szkodę.

Podsumowanie

Odśnieżanie dachów i usuwanie sopli łączy dwa porządki prawne: Prawo budowlane, które nakłada na właściciela obowiązek kontroli i bezpiecznego utrzymania obiektu, oraz przepisy BHP, które określają, jak bezpiecznie wykonać pracę na dachu. Zanim przyjdzie pierwszy śnieg, sprawdź terminy kontroli, ustal, kto i czym będzie odśnieżał, przygotuj wykazy prac i instruktaż, a strefy pod soplami wygradzaj od razu, gdy tylko się pojawią.

Przygotuj dokumentację BHP na zimę

W sklepie bhpomocnik.pl znajdziesz gotowe wzory dokumentów, instrukcje BHP i oceny ryzyka zawodowego, które pobierzesz od razu po zakupie. Jeśli to Ty organizujesz prace na wysokości i nadzorujesz pracowników, sprawdź szkolenie okresowe BHP dla pracodawców i osób kierujących pracownikami, które przejdziesz online.