Pomiary elektryczne w firmie – ochrona przeciwporażeniowa i terminy

Instalacja elektryczna w biurze, sklepie czy hali produkcyjnej pracuje latami bez widocznych problemów. Do czasu, aż przewód ochronny okaże się przerwany, a wyłącznik różnicowoprądowy nie zadziała. Pomiary elektryczne w firmie to obowiązek, który chroni pracowników przed porażeniem, a pracodawcę przed odpowiedzialnością. Wyjaśniamy, jak często je wykonywać, kto może je przeprowadzić i jakie dokumenty trzeba mieć.

Pomiary elektryczne w firmie – podstawa prawna

Obowiązek okresowego badania instalacji elektrycznej wynika przede wszystkim z art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane. Obiekty budowlane powinny być w czasie użytkowania poddawane kontroli okresowej co najmniej raz na 5 lat. Kontrola ta obejmuje między innymi badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów.

Obowiązek ten spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu. Nie oznacza to jednak, że najemca lokalu może spać spokojnie. Pracodawca, zgodnie z art. 207 § 2 KP, ma obowiązek chronić zdrowie i życie pracowników, zapewniając bezpieczne warunki pracy. Przepisy rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP wymagają, aby instalacje i urządzenia elektryczne były wykonane i eksploatowane tak, by nie narażały pracowników na porażenie prądem.

Kto odpowiada za pomiary w wynajmowanym lokalu

Najczęściej obowiązki dzieli umowa najmu. Właściciel budynku zleca kontrolę pięcioletnią całego obiektu, a najemca odpowiada za instalację w lokalu i za urządzenia, które sam podłączył. Dlatego warto:

• sprawdzić w umowie najmu, kto odpowiada za przeglądy instalacji elektrycznej,
• poprosić właściciela o kopię aktualnego protokołu z pomiarów,
• przechowywać protokoły w dokumentacji BHP firmy – inspektor PIP zapyta o nie w pierwszej kolejności.

Co obejmują pomiary ochrony przeciwporażeniowej

Okresowe sprawdzenie instalacji niskiego napięcia wykonuje się zgodnie z normą PN-HD 60364-6. Składa się ono z oględzin i badań z użyciem mierników. Typowy zakres obejmuje:

• oględziny – stan przewodów, gniazd, rozdzielnic, oznaczeń obwodów, osłon i zabezpieczeń,
• ciągłość przewodów ochronnych i połączeń wyrównawczych – czy obudowy urządzeń są faktycznie połączone z uziemieniem,
• rezystancję izolacji przewodów, która z czasem pogarsza się przez wilgoć, temperaturę i uszkodzenia mechaniczne,
• skuteczność ochrony przy uszkodzeniu, czyli samoczynnego wyłączenia zasilania – najczęściej przez pomiar impedancji pętli zwarcia,
• badanie wyłączników różnicowoprądowych – prąd i czas zadziałania,
• rezystancję uziemień oraz instalacji piorunochronnej, jeśli obiekt ją posiada.

Wyniki porównuje się z wartościami dopuszczalnymi. Jeżeli któryś obwód nie spełnia wymagań, protokół powinien to jednoznacznie wskazać wraz z zaleceniami naprawy.

Terminy badań instalacji elektrycznej

Minimalny termin ustawowy to co najmniej raz na 5 lat. To jednak absolutne minimum, a nie zalecenie dla każdego zakładu. Częstsze sprawdzenia są uzasadnione, gdy:

• instalacja pracuje w trudnych warunkach – w pomieszczeniach wilgotnych, gorących, zapylonych lub z wyziewami żrącymi,
• firma działa na placu budowy albo korzysta z tymczasowych instalacji i rozdzielnic budowlanych,
• ocena ryzyka zawodowego wskazuje na podwyższone zagrożenie porażeniem,
• zalecenia producenta urządzeń lub dokumentacja techniczna instalacji przewidują krótsze terminy,
• instalacja była przebudowywana, rozbudowywana lub naprawiana po awarii – wtedy wykonuje się sprawdzenie odbiorcze przed ponownym uruchomieniem.

Osobną kwestią są urządzenia i narzędzia podłączane do gniazd. Elektronarzędzia, przedłużacze czy urządzenia biurowe podlegają własnym przeglądom, opisanym w artykule o przeglądach elektronarzędzi.

Test wyłącznika różnicowoprądowego

Niezależnie od pomiarów okresowych warto regularnie sprawdzać wyłączniki różnicowoprądowe przyciskiem TEST. Producenci zalecają wykonywanie takiego testu systematycznie, najczęściej co miesiąc. To zajmuje kilka sekund, a pozwala wychwycić zablokowany mechanizm, zanim dojdzie do porażenia.

Kto może wykonywać pomiary elektryczne – kwalifikacje SEP

Zgodnie z art. 62 ust. 5 Prawa budowlanego kontrolę stanu technicznego instalacji elektrycznych przeprowadzają osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych. W praktyce chodzi o świadectwo kwalifikacyjne potwierdzające uprawnienia w grupie elektrycznej, potocznie nazywane uprawnieniami SEP.

Świadectwa wydaje się w dwóch rodzajach:

• E – eksploatacja – uprawnia do wykonywania prac, w tym prac kontrolno-pomiarowych w określonym zakresie,
• D – dozór – uprawnia do kierowania czynnościami osób wykonujących eksploatację i nadzoru nad nimi.

Zlecając pomiary, poproś wykonawcę o kopię aktualnego świadectwa kwalifikacyjnego i sprawdź, czy obejmuje ono prace kontrolno-pomiarowe dla odpowiedniego rodzaju urządzeń i napięcia. Świadectwa wydawane są na 5 lat. Więcej o uprawnieniach przeczytasz w tekście o kwalifikacjach SEP przy pracach elektrycznych.

Pamiętaj też, że pomiary to prace przy urządzeniach elektrycznych. Jeżeli wymagają wyłączenia zasilania części zakładu, zadbaj o odpowiednie zabezpieczenie i oznakowanie odłączonych obwodów zgodnie z procedurze LOTO.

Dokumentacja pomiarów elektrycznych

Każde badanie kończy się protokołem. Dobrze przygotowany dokument powinien zawierać:

1. dane obiektu i zleceniodawcy oraz datę wykonania pomiarów,
2. imię, nazwisko i numer świadectwa kwalifikacyjnego osoby wykonującej pomiary,
3. wykaz użytych przyrządów pomiarowych z numerami i datą ważności ich wzorcowania,
4. zakres badań, wyniki pomiarów dla poszczególnych obwodów i wartości dopuszczalne,
5. jednoznaczną ocenę: instalacja nadaje się albo nie nadaje się do eksploatacji,
6. zalecenia naprawcze i termin następnego badania.

Gotowe wzory ułatwiają uporządkowanie dokumentacji. Możesz skorzystać z wzoru protokołu ze sprawdzenia ochrony przeciwporażeniowej przed dotykiem pośrednim i bezpośrednim, a do przeglądów wewnętrznych wykorzystać protokół kontroli instalacji elektrycznej. Wyniki kontroli pięcioletniej warto zebrać w jednym dokumencie, na przykład przygotowując protokół pięcioletniej kontroli obiektu budowlanego.

Zgodnie z art. 64 Prawa budowlanego protokoły z kontroli okresowych dołącza się do książki obiektu budowlanego, jeżeli obiekt ma obowiązek jej prowadzenia.

Sprzęt ochronny i instrukcje dla elektryków

Jeżeli w firmie pracują własni elektrycy lub konserwatorzy, potrzebne są także instrukcje i ewidencja sprzętu. Rękawice i półbuty dielektryczne, drążki izolacyjne czy wskaźniki napięcia wymagają okresowych badań, które warto prowadzić w ewidencji sprzętu ochronnego izolacyjnego. Na stanowisku konserwatora przyda się instrukcję BHP eksploatacji instalacji elektrycznych niskiego napięcia.

Jak przygotować firmę do pomiarów elektrycznych

Dobre przygotowanie skraca czas pomiarów i ogranicza przestoje. Przed wizytą wykonawcy warto zadbać o kilka spraw:

• zaplanuj termin tak, aby krótkie wyłączenia zasilania nie zakłóciły pracy kluczowych stanowisk, na przykład w godzinach mniejszego ruchu,
• przygotuj aktualne schematy rozdzielnic i opis obwodów, a jeśli ich brakuje – poproś wykonawcę o ich uzupełnienie,
• zapewnij dostęp do wszystkich rozdzielnic, gniazd i urządzeń stacjonarnych, także w magazynach i pomieszczeniach technicznych,
• uprzedź pracowników o planowanych wyłączeniach i zabezpiecz dane na komputerach oraz serwerach,
• wyznacz osobę, która będzie towarzyszyć wykonawcy i odbierze protokół.

Po otrzymaniu protokołu przeanalizuj zalecenia i ustal terminy usunięcia usterek. Obwody z negatywnym wynikiem wymagają naprawy i ponownego sprawdzenia, zanim pracownicy wrócą do korzystania z nich. Termin kolejnego badania warto wpisać do harmonogramu przeglądów BHP, razem z kontrolą gaśnic, instalacji gazowej czy przewodów kominowych.

Konsekwencje braku pomiarów elektrycznych

Brak aktualnych pomiarów to jedno z częstszych uchybień wykrywanych podczas kontroli PIP. Konsekwencje mogą być poważne:

• nakaz PIP wykonania pomiarów, a przy bezpośrednim zagrożeniu nawet wstrzymanie pracy urządzeń,
• mandat PIP od 1000 do 2000 zł, a w przypadku recydywy do 5000 zł,
• grzywna od 1000 do 30 000 zł za nieprzestrzeganie przepisów lub zasad BHP (art. 283 § 1 KP),
• kara grzywny z art. 93 pkt 8 Prawa budowlanego dla właściciela lub zarządcy, który nie poddaje obiektu obowiązkowej kontroli,
• odpowiedzialność karna z art. 220 KK, jeżeli zaniedbanie naraża pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – do 3 lat pozbawienia wolności,
• problemy z wypłatą odszkodowania z polisy po pożarze lub awarii, gdy ubezpieczyciel wykaże brak przeglądów.

Porażenie prądem to także wypadek przy pracy, który wymaga pełnego postępowania powypadkowego. Pierwszym pytaniem zespołu powypadkowego i inspektora będzie zawsze to, kiedy wykonano ostatnie pomiary.

Podsumowanie

Pomiary elektryczne w firmie należy wykonywać co najmniej raz na 5 lat, a w trudnych warunkach i po każdej przebudowie instalacji częściej. Badania musi przeprowadzić osoba z aktualnym świadectwem kwalifikacyjnym, a wyniki trzeba udokumentować w protokole przechowywanym w dokumentacji obiektu i BHP. To niewielki wydatek w porównaniu z kosztami wypadku, pożaru czy kar nałożonych przez PIP.

Przygotuj dokumentację elektryczną z bhpomocnik.pl

W sklepie bhpomocnik.pl znajdziesz wzory protokołów kontroli instalacji, ewidencje sprzętu ochronnego oraz instrukcje BHP dla elektryków i konserwatorów. Uzupełnij dokumentację już dziś i bądź gotowy na kontrolę PIP.