Nowy magazynier zaczyna pracę w poniedziałek o 6:00, a kierownik zmiany chciałby od razu posadzić go na wózek, bo brakuje rąk do pracy. Tymczasem przepisy mówią jasno: zanim pracownik samodzielnie wykona pierwsze zadanie, musi przejść instruktaż stanowiskowy. W tym poradniku wyjaśniamy, kto musi go przejść, kto może go poprowadzić, ile trwa, jak przebiega krok po kroku, kiedy trzeba go powtórzyć i co grozi pracodawcy, który go pominie.
Instruktaż stanowiskowy – czym jest i gdzie jest jego miejsce w szkoleniu BHP
Art. 237³ § 1 Kodeksu pracy zakazuje dopuszczenia pracownika do pracy, do której wykonywania nie ma on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z § 2 tego artykułu pracodawca organizuje szkolenie przed dopuszczeniem do pracy (szkolenie wstępne) oraz szkolenia okresowe.
Dwie części szkolenia wstępnego
Szczegóły określa rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r. nr 180, poz. 1860 ze zm.). Według niego szkolenie wstępne składa się z dwóch części:
- instruktaż ogólny – podstawowe przepisy BHP, regulamin pracy, zasady udzielania pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej. Przechodzi go każdy nowo zatrudniony, niezależnie od stanowiska,
- instruktaż stanowiskowy – praktyczne zapoznanie z konkretnym stanowiskiem: zagrożeniami, ryzykiem zawodowym, maszynami, środkami ochrony i bezpiecznym sposobem wykonywania pracy.
Instruktaż ogólny jest taki sam dla wszystkich i może odbyć się w formie e-learningu. Jeśli chcesz poznać jego zakres, czas trwania i obowiązki z nim związane, przeczytaj nasz artykuł Szkolenie wstępne BHP – kto musi przejść, ile trwa i co zawiera. Instruktaż stanowiskowy jest z kolei zawsze „szyty na miarę” – inaczej wygląda dla operatora prasy, inaczej dla sprzedawcy, a jeszcze inaczej dla pracownika magazynu.
Kto musi przejść instruktaż stanowiskowy
Rozporządzenie w sprawie szkolenia BHP wskazuje, że instruktaż stanowiskowy przeprowadza się przed dopuszczeniem do wykonywania pracy na określonym stanowisku:
- pracownika zatrudnianego na stanowisku robotniczym,
- pracownika zatrudnianego na stanowisku, na którym występuje narażenie na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe,
- pracownika przenoszonego na takie stanowisko,
- ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu,
- studenta odbywającego praktykę studencką.
W praktyce obejmuje to większość pracowników produkcji, magazynu, budowy, warsztatu, gastronomii czy handlu. Narażenie na czynniki niebezpieczne lub uciążliwe może jednak wystąpić także na stanowiskach, które nie są robotnicze, np. u technika w laboratorium albo u pracownika, który część dnia spędza przy maszynach. O tym, czy stanowisko wymaga instruktażu, najlepiej przesądza aktualna ocena ryzyka zawodowego.
Kiedy można nie przeprowadzać instruktażu stanowiskowego
Od 2018 r. Kodeks pracy (art. 237³) przewiduje sytuacje, w których instruktażu stanowiskowego nie trzeba organizować. Dotyczy to przede wszystkim:
- pracownika, który podejmuje pracę na tym samym stanowisku u tego samego pracodawcy bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy o pracę,
- pracownika administracyjno-biurowego na stanowisku o niskim ryzyku zawodowym, jeżeli pracodawca – po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami – określił takie stanowiska w wykazie.
Uwaga: zwolnienie z instruktażu stanowiskowego nie zwalnia z instruktażu ogólnego, a wykaz stanowisk biurowych trzeba mieć na piśmie. Bez takiego dokumentu inspektor PIP potraktuje brak instruktażu jako zwykłe naruszenie przepisów.
Kto prowadzi instruktaż stanowiskowy
Instruktaż stanowiskowy prowadzi osoba wyznaczona przez pracodawcę, która kieruje pracownikami – kierownik, mistrz, brygadzista – albo sam pracodawca. Nie musi to być pracownik służby BHP, bo chodzi o kogoś, kto zna stanowisko od strony praktycznej i na co dzień nadzoruje pracę.
Jakie wymagania musi spełnić instruktor
- odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe – musi znać technologię, maszyny i zagrożenia na danym stanowisku,
- przeszkolenie w zakresie metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego – ten temat jest zwykle częścią szkolenia okresowego dla osób kierujących pracownikami,
- formalne wyznaczenie przez pracodawcę – warto zrobić to na piśmie, np. w zakresie obowiązków lub w zarządzeniu wewnętrznym.
Jeżeli Twoi kierownicy zmian czy brygadziści dopiero mają przejść szkolenie, sprawdź, jakie terminy ich obowiązują, w artykule Szkolenie BHP dla kierowników i brygadzistów – terminy i obowiązki. W małej firmie, w której nie ma kadry kierowniczej, instruktaż stanowiskowy najczęściej prowadzi właściciel.
Czy instruktaż stanowiskowy można zrobić online
Instruktaż stanowiskowy wymaga pokazu i próbnego wykonania pracy pod nadzorem, dlatego w praktyce odbywa się na miejscu, przy konkretnym stanowisku. Online możesz natomiast zrealizować pierwszą część szkolenia wstępnego. Nasze szkolenie wstępne BHP online (instruktaż ogólny) pracownik przejdzie jeszcze przed pierwszym dniem pracy, a kierownik zajmie się wyłącznie częścią praktyczną.
Ile trwa instruktaż stanowiskowy i jak przebiega
Czas instruktażu zależy od przygotowania zawodowego pracownika, jego stażu oraz rodzaju pracy i zagrożeń na stanowisku. Dla pracowników na stanowiskach robotniczych oraz na innych stanowiskach, na których występuje narażenie na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe, instruktaż stanowiskowy nie może być krótszy niż 8 godzin lekcyjnych (godzina lekcyjna to 45 minut). Na pozostałych stanowiskach może trwać krócej – zgodnie z programem przyjętym dla danego stanowiska.
Osiem godzin lekcyjnych to minimum, a nie norma. Przy obsłudze skomplikowanych maszyn, pracy na wysokości czy z substancjami chemicznymi instruktaż warto rozłożyć na kilka dni, aż pracownik naprawdę opanuje bezpieczne wykonywanie zadań.
Pięć etapów instruktażu stanowiskowego
- Rozmowa wstępna – instruktor sprawdza, co pracownik już umie, omawia zakres obowiązków, zagrożenia i wyniki oceny ryzyka zawodowego na stanowisku.
- Pokaz – instruktor demonstruje cały proces pracy, w tym obsługę maszyn, użycie środków ochrony indywidualnej i postępowanie w razie awarii.
- Próbne wykonanie zadania – pracownik wykonuje czynności pod bezpośrednim nadzorem, a instruktor na bieżąco koryguje błędy.
- Samodzielna praca pod nadzorem – pracownik pracuje sam, ale instruktor pozostaje w pobliżu i obserwuje.
- Sprawdzian wiadomości i umiejętności – omówienie i ocena przebiegu pracy. Dopiero pozytywny wynik daje podstawę do dopuszczenia do samodzielnej pracy.
Podstawą instruktażu powinna być instrukcja BHP dla danego stanowiska lub maszyny. Pracownik powinien ją przeczytać, a instruktor omówić punkt po punkcie. W magazynie przydadzą się np. instrukcja BHP przy obsłudze wózków widłowych oraz instrukcja BHP przy obsłudze wózka ręcznego paletowego. Jak przygotować taki dokument, wyjaśniamy w artykule Instrukcja BHP na stanowisku pracy – kto tworzy i co musi zawierać.
Kiedy powtórzyć instruktaż stanowiskowy
Instruktaż stanowiskowy nie ma „daty ważności” jak szkolenie okresowe. Jest związany z konkretnym stanowiskiem, dlatego trzeba go przeprowadzić ponownie zawsze wtedy, gdy pracownik zaczyna pracę w nowych warunkach. Najczęstsze sytuacje to:
- przeniesienie na inne stanowisko, na którym występuje narażenie na czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe, np. z pakowania na obsługę maszyny,
- nowa umowa po przerwie – jeżeli pracownik nie wraca bezpośrednio po rozwiązaniu poprzedniej umowy na to samo stanowisko, wyjątek z Kodeksu pracy nie ma zastosowania,
- zatrudnienie na innym stanowisku u tego samego pracodawcy, nawet bezpośrednio po poprzedniej umowie,
- istotne zmiany na stanowisku – nowa maszyna, technologia lub substancja. Przepisy wymieniają przede wszystkim przeniesienie, ale ponowne przeszkolenie przy takich zmianach to dobra praktyka i najlepszy dowód należytej staranności.
Pamiętaj też, że instruktaż stanowiskowy nie zastępuje szkolenia okresowego. To osobny obowiązek, który pracownik musi zrealizować w terminach określonych w rozporządzeniu.
Instruktaż stanowiskowy w dokumentacji i kontroli PIP
Ukończenie instruktażu stanowiskowego potwierdza się na karcie szkolenia wstępnego, którą przechowuje się w aktach osobowych pracownika. Na karcie podpisują się pracownik oraz osoba, która prowadziła instruktaż, a pracodawca odnotowuje dopuszczenie do pracy. Jak poprawnie wypełnić wszystkie rubryki, pokazujemy w artykule Karta szkolenia wstępnego BHP – wzór i jak wypełnić.
Przy większej liczbie pracowników łatwo stracić orientację, kto przeszedł instruktaż, kiedy i u kogo. Dlatego warto prowadzić zbiorczy rejestr szkoleń BHP, w którym od razu widać zarówno instruktaże stanowiskowe, jak i terminy szkoleń okresowych.
Kara za brak instruktażu stanowiskowego
Dopuszczenie pracownika do pracy bez instruktażu stanowiskowego to wykroczenie przeciwko przepisom BHP z art. 283 § 1 Kodeksu pracy. Od 8 lipca 2026 r. (nowelizacja Kodeksu pracy, Dz.U. 2026 poz. 473) grozi za nie:
- grzywna od 2 000 do 60 000 zł, a przy recydywie do 90 000 zł,
- mandat inspektora PIP od 2 000 do 5 000 zł, a przy ponownym naruszeniu do 10 000 zł.
Najpoważniejsze skutki pojawiają się jednak po wypadku. Brak instruktażu stanowiskowego zostanie wskazany w protokole powypadkowym jako jedna z przyczyn zdarzenia, a pracodawca będzie miał trudność z wykazaniem, że zadbał o bezpieczeństwo. Szerzej o konsekwencjach piszemy w artykule Kara za brak szkolenia BHP – mandaty, grzywny i odpowiedzialność pracodawcy.
Podsumowanie
Instruktaż stanowiskowy to praktyczna część szkolenia wstępnego, którą musi przejść każdy pracownik na stanowisku robotniczym lub narażonym na czynniki niebezpieczne, szkodliwe albo uciążliwe – zanim zacznie samodzielną pracę. Prowadzi go przeszkolony kierownik, mistrz, brygadzista albo pracodawca, a na stanowiskach robotniczych trwa co najmniej 8 godzin lekcyjnych. Powtarzasz go przy przeniesieniu na inne stanowisko lub zatrudnieniu w nowych warunkach, a jego ukończenie zawsze potwierdzasz na karcie szkolenia wstępnego.
Przygotuj szkolenie wstępne z bhpomocnik.pl
Ułatw sobie pierwszy dzień nowego pracownika: instruktaż ogólny zrealizuj online, a do instruktażu stanowiskowego przygotuj gotowe instrukcje BHP i wzory dokumentów. Wszystko znajdziesz w sklepie bhpomocnik.pl. Jeśli szkolisz kilka osób naraz, zwiększ ilość kursu w koszyku, a dostępy dla pracowników przydzielisz sam w Strefie Pracodawcy.