„Nie zdążyłem zorganizować szkolenia”, „pracownik zaczął wczoraj”, „to tylko zleceniobiorca” – te wyjaśnienia nie interesują inspektora PIP. Kara za brak szkolenia BHP nie zależy od intencji pracodawcy ani od branży. Zależy od faktu: czy pracownik miał ważne szkolenie BHP przed dopuszczeniem do pracy. Jeśli nie – pracodawca odpowiada.
W tym artykule wyjaśniamy, jakie kary grożą za brak szkolenia BHP, kto je nakłada, jak są obliczane i jakie są okoliczności łagodzące. Na końcu znajdziesz też odpowiedź na pytanie, kiedy brak szkolenia może prowadzić do odpowiedzialności karnej – a to już zupełnie inna skala.
Kto nakłada kary za brak szkolenia BHP?
Kontrolę szkoleń BHP przeprowadza Państwowa Inspekcja Pracy (PIP). Inspektor PIP ma prawo do niezapowiedzianej kontroli w każdym zakładzie pracy. Podlega jej każdy pracodawca zatrudniający pracowników – niezależnie od formy prawnej i wielkości firmy.
Brak szkolenia BHP może też zostać wykryty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych podczas kontroli po wypadku przy pracy, przez Sanepid w branżach regulowanych, a w przypadku poważnych wypadków – przez prokuraturę. Więcej o tym, jak wygląda kontrola PIP w firmie, opisujemy w osobnym artykule.
Kary finansowe za brak szkolenia BHP
Mandat karny – do 2 000 zł
Inspektor PIP może nałożyć mandat karny na miejscu, podczas kontroli. Jego górna granica to 2 000 zł. Mandat jest nakładany bez postępowania sądowego i musi być zapłacony w ciągu 7 dni. Można odmówić przyjęcia mandatu – wtedy sprawa trafia do sądu.
Grzywna sądowa – do 30 000 zł
Inspektor może też skierować wniosek o ukaranie do sądu rejonowego – sądu pracy. Sąd może orzec grzywnę do 30 000 zł. Taka sprawa może dotyczyć: pracodawcy indywidualnie, a nie spółki – odpowiada konkretna osoba fizyczna zarządzająca firmą.
Wielokrotność kar
Każdy pracownik bez szkolenia BHP to osobna kara. Firma zatrudniająca 10 pracowników bez aktualnych szkoleń może otrzymać 10 mandatów – po 2 000 zł każdy, łącznie 20 000 zł. Albo jeden wniosek do sądu z wnioskiem o grzywnę do 30 000 zł za całość.
Odpowiedzialność cywilna przy wypadku – bez górnego limitu
Mandat 2 000 zł to nic w porównaniu z tym, co może się stać, gdy pracownik bez szkolenia BHP ulegnie wypadkowi. Pracodawca, który dopuścił niedoszkolonego pracownika do pracy:
- ponosi pełną odpowiedzialność cywilną za szkodę – odszkodowanie, zadośćuczynienie, renta
- ubezpieczyciel może zakwestionować lub ograniczyć wypłatę odszkodowania z OC pracodawcy
- ZUS może dochodzić zwrotu zasiłku chorobowego lub renty wypadkowej
- narażony jest na powództwo cywilne ze strony pracownika lub jego rodziny – bez górnego limitu kwotowego
Szczegółowo o tym, co zrobić po wypadku przy pracy, piszemy w artykule wypadek przy pracy – co musi zrobić pracodawca.
Odpowiedzialność karna pracodawcy za brak szkolenia BHP
Art. 220 Kodeksu karnego stanowi: kto wbrew obowiązkowi nie zapewnia warunków bezpiecznej pracy i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Brak szkolenia BHP sam w sobie rzadko prowadzi do odpowiedzialności karnej – ale w połączeniu z wypadkiem ciężkim lub śmiertelnym to już realna perspektywa. Prokuratura bada, czy pracodawca dopełnił wszystkich obowiązków BHP – szkolenia i ocena ryzyka są wśród pierwszych sprawdzanych dokumentów.
Brak szkolenia BHP a przeterminowane szkolenie – ta sama kara?
Tak. Przeterminowane szkolenie BHP traktowane jest tak samo jak jego brak. Jeśli pracownik miał szkolenie okresowe ważne 5 lat i minęło 5 lat i 1 dzień – z prawnego punktu widzenia nie ma szkolenia. PIP nie rozróżnia między „jeszcze nie miał” a „już nie ma ważnego”. Sprawdź, jak długo jest ważne szkolenie BHP w artykule ważność szkolenia BHP.
Jakie szkolenia BHP mogą być przeterminowane?
- Instruktaż ogólny: brak terminu ważności, ale musi być przeprowadzony przy każdym nowym zatrudnieniu
- Instruktaż stanowiskowy: musi być powtórzony przy zmianie stanowiska lub warunków pracy
- Szkolenia okresowe pracodawców i kadry kierowniczej: co 5 lat
- Szkolenia okresowe pracowników biurowych: co 6 lat
- Szkolenia okresowe pracowników na stanowiskach robotniczych: co 3 lata, przy pracach szczególnie niebezpiecznych – co rok
Jak zorganizować szkolenia BHP online dla całej firmy szybko i bez chaosu? Opisujemy to w artykule szkolenie BHP online dla kilku pracowników.
Podsumowanie
Kara za brak szkolenia BHP zaczyna się od mandatu 2 000 zł, a kończy na 30 000 zł grzywny sądowej i nieograniczonej odpowiedzialności cywilnej przy wypadku. Każdy pracownik bez ważnego szkolenia to osobna pozycja na liście naruszeń. Najlepszą ochroną jest aktualny rejestr szkoleń i proaktywne pilnowanie dat ważności.
Zadbaj o szkolenia BHP zanim pojawi się inspektor
Platforma bhpomocnik.pl oferuje szkolenia BHP online z zaświadczeniami – szybkie, legalne i tańsze niż stacjonarne. Przeszkol cały zespół w jeden dzień i miej dokumentację gotową na kontrolę PIP. Sprawdź ofertę lub skontaktuj się z nami.