Szkolenia wstępne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) są obowiązkowe i muszą być przeprowadzone zanim pracownik rozpocznie wykonywanie obowiązków na danym stanowisku. Ważne jest jednak nie tylko że takie szkolenie się odbywa — równie istotne jest kto je prowadzi. Właściwe przeprowadzenie szkolenia to nie tylko dokumenty i „papier”, ale realna wiedza, która przygotowuje pracownika do bezpiecznej pracy.
Podstawa prawna i ogólne zasady
Zasady prowadzenia szkoleń BHP (zarówno wstępnych, jak i okresowych) określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 z późn. zm.). Zgodnie z tym rozporządzeniem tylko określone osoby/podmioty mogą prowadzić takie szkolenia, tak aby miały odpowiednią wiedzę, doświadczenie oraz umiejętność przekazywania treści.
Kto może prowadzić szkolenie wstępne BHP?
Szkolenie wstępne BHP składa się z dwóch części:
- instruktaż ogólny,
- instruktaż stanowiskowy.
Osoby uprawnione do prowadzenia tych instruktaży to:
1. Pracownik służby BHP lub osoba wykonująca zadania tej służby
To najczęstsza i najbardziej formalna opcja — osoba z odpowiednim przygotowaniem, kwalifikacjami zawodowymi i doświadczeniem w BHP. Osoby takie często mają wykształcenie kierunkowe (np. technik BHP, studia podyplomowe lub podobne) oraz praktykę w prowadzeniu instruktaży.
2. Pracodawca (samodzielnie)
Pracodawca może prowadzić szkolenia wstępne samodzielnie, jeżeli:
- posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności z zakresu BHP,
- przeszedł szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP (czyli ma formalne przygotowanie do takich zadań).
To rozwiązanie bywa stosowane szczególnie w mniejszych firmach, gdzie pracodawca sam pełni także funkcje BHP.
3. Pracownik wyznaczony przez pracodawcę
Pracodawca może też wyznaczyć pracownika, który nie jest zatrudniony jako specjalista BHP, do prowadzenia instruktażu — jeśli posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności oraz potrafi zrealizować pełny program szkolenia.
4. Jednostki szkoleniowe / firmy zewnętrzne
W praktyce bardzo często szkolenia przeprowadza się przez firmy zewnętrzne lub specjalistyczne jednostki szkoleniowe, które mają doświadczenie, przygotowanie dydaktyczne oraz szeroką wiedzę praktyczną. Takie rozwiązanie jest popularne szczególnie przy większych grupach pracowników lub w firmach bez własnej służby BHP.
Instruktaż ogólny vs. instruktaż stanowiskowy — kto prowadzi?
W praktyce rozróżnienie wygląda często tak:
Instruktaż ogólny – może prowadzić:
• pracownik służby BHP,
• osoba wykonująca zadania służby BHP,
• pracodawca z odpowiednim przygotowaniem,
• wyznaczona przez pracodawcę osoba z wiedzą BHP.
Instruktaż stanowiskowy – zwykle prowadzi:
• bezpośredni przełożony pracownika,
• pracodawca,
• osoba przez niego wyznaczona.
To dlatego szkolenie wstępne ma dwie części: ogólną (szerszą, ogólnofirmową) i stanowiskową (związaną z konkretnym miejscem pracy i zagrożeniami na nim).
Co musi dysponować osoba prowadząca szkolenia?
Osoba prowadząca instruktaż wstępny powinna:
- mieć wiedzę merytoryczną z BHP,
- znać aktualne przepisy i zasady bezpieczeństwa,
- umieć przekazać wiedzę w sposób zrozumiały i praktyczny.
Często wykonuje się to przez:
- pracowników z wykształceniem BHP,
- pracodawców po szkoleniach BHP,
- pracowników wewnętrznych z doświadczeniem i umiejętnościami w tej dziedzinie.
Podsumowanie
Szkolenia wstępne BHP muszą być prowadzone przez osoby z odpowiednimi kwalifikacjami oraz wiedzą, tak aby efekt szkolenia był nie tylko formalny, ale realnie przygotowujący do pracy. Do prowadzenia takiego szkolenia uprawnieni są:
- pracownik służby BHP lub osoba wykonująca te zadania,
- pracodawca (jeśli ma przygotowanie BHP),
- pracownik wyznaczony przez pracodawcę z odpowiednim zasobem wiedzy,
- firma zewnętrzna lub jednostka szkoleniowa.
Dobrze przeprowadzone szkolenie to fundament bezpieczeństwa pracowników i pełne wypełnienie obowiązków pracodawcy wynikających z przepisów prawa pracy.