Szkolenia okresowe z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) to obowiązkowy element systemu BHP w każdym przedsiębiorstwie. Wiedza dotycząca tego, kto może prowadzić takie szkolenia, jest kluczowa dla zapewnienia ich prawidłowej organizacji, a także dla zgodności z polskim prawem pracy.
Podstawa prawna
Obowiązek organizowania i prowadzenia szkoleń BHP, w tym okresowych, wynika z Kodeksu pracy oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP. To właśnie w tych aktach prawnych określono, kto i na jakich zasadach może prowadzić szkolenia.
Kto może prowadzić szkolenia okresowe BHP?
- Jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową
Najczęściej szkolenia okresowe BHP są prowadzone przez jednostki organizacyjne, które:
- prowadzą działalność szkoleniową w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy,
- posiadają odpowiednią kadrę szkoleniową z wiedzą merytoryczną, doświadczeniem zawodowym oraz przygotowaniem dydaktycznym,
- są zarejestrowane do prowadzenia działalności oświatowej lub szkoleniowej zgodnie z przepisami.
Takie jednostki mogą być np.:
- placówkami kształcenia ustawicznego i doskonalenia zawodowego,
- szkołami wyższymi,
- stowarzyszeniami, których statut obejmuje działalność BHP,
- prywatnymi przedsiębiorstwami prowadzącymi szkolenia BHP.
Po zakończeniu szkolenia organizator wydaje zaświadczenie o jego ukończeniu, które pracodawca obowiązkowo przechowuje w dokumentacji pracownika.
- Pracodawca
Pracodawca może samodzielnie organizować i prowadzić szkolenia okresowe BHP, jednak pod pewnymi warunkami:
- jeśli sam wykonuje zadania służby BHP (np. posiada odpowiednie kwalifikacje),
- jeśli zatrudnia pracownika lub osobę wyznaczoną do prowadzenia szkoleń, która posiada wiedzę, doświadczenie i przygotowanie dydaktyczne niezbędne do realizacji programu szkolenia.
W praktyce oznacza to, że pracodawca lub osoba wewnętrzna może prowadzić szkolenia tylko wtedy, gdy spełnia wymagania merytoryczne oraz potrafi rzetelnie przekazać wiedzę zgodnie z ramowymi programami szkolenia BHP.
- Pracownik służby BHP
Często pojawia się pytanie, czy zakładowy pracownik służby BHP może prowadzić szkolenia okresowe BHP. W tym zakresie istotne jest rozróżnienie pomiędzy zadaniami służby BHP a prowadzeniem działalności szkoleniowej.
Zadania służby BHP zostały określone w przepisach prawa i mają charakter zamknięty. Wynika to m.in. z Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy, zgodnie z którym służba BHP nie może być obciążana innymi zadaniami niż te, które zostały wprost wymienione w rozporządzeniu. Przepisy te nie przewidują prowadzenia szkoleń okresowych BHP jako obowiązku służby BHP, a jedynie współpracę przy ich organizacji.
W praktyce współpraca ta może obejmować w szczególności:
- udział w opracowywaniu programów szkoleniowych,
- doradztwo merytoryczne,
- analizę potrzeb szkoleniowych w zakładzie pracy.
Prowadzenie szkoleń okresowych przez pracownika służby BHP jest możliwe, jednak nie w ramach podstawowych obowiązków wynikających z pełnienia funkcji służby BHP. Wymaga to spełnienia dodatkowych warunków formalnych, takich jak:
- zawarcie z pracownikiem służby BHP odrębnej umowy (np. umowy zlecenia) na prowadzenie szkoleń,
- lub wyodrębnienie innego stanowiska pracy (np. poprzez podział etatu), w którego zakresie obowiązków znajduje się realizacja szkoleń BHP.
Niezależnie od przyjętego rozwiązania, osoba prowadząca szkolenie okresowe BHP powinna posiadać:
- odpowiednią wiedzę i doświadczenie zawodowe w zakresie omawianych zagadnień,
- przygotowanie dydaktyczne umożliwiające prawidłowe przeprowadzenie szkolenia zgodnie z obowiązującymi programami.
Szkolenia prowadzone przez podmioty zewnętrzne
Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest jednak powierzenie przeprowadzenia szkoleń okresowych firmom prowadzącym działalność szkoleniową w dziedzinie BHP. Jest to rozwiązanie wygodne, szczególnie dla pracodawców prowadzących własną działalność gospodarczą i koncentrujących się na bieżących zadaniach swojej branży.
Zlecając szkolenie zewnętrznemu specjaliście, pracodawca nie musi zajmować się:
- przygotowaniem programu szkolenia,
- opracowaniem dokumentacji szkoleniowej,
- zapewnieniem materiałów dydaktycznych.
Jednostka szkoleniowa przejmuje te obowiązki, zapewniając jednocześnie zgodność szkolenia z obowiązującymi przepisami oraz jego prawidłową dokumentację.
Szkolenia online i samokształcenie kierowane
W zakresie szkoleń okresowych coraz częściej stosuje się formę samokształcenia kierowanego, zwłaszcza dla pracowników administracyjno-biurowych czy inżynieryjno-technicznych. Taka forma również wymaga, by materiały szkoleniowe przygotowała jednostka posiadająca kompetencje do prowadzenia szkoleń BHP, a uczestnicy mieli zapewniony dostęp do konsultacji z osobą kompetentną.
Dlaczego warto korzystać z profesjonalnych szkoleniowców?
Prawidłowo przeprowadzone szkolenie BHP:
- spełnia wymogi prawne i minimalizuje ryzyko kar administracyjnych,
- zwiększa świadomość bezpieczeństwa wśród pracowników,
- poprawia kulturę bezpieczeństwa pracy,
- ułatwia dostosowanie szkoleń do specyfiki danego stanowiska i ryzyka zawodowego.
Wybierając jednostkę szkoleniową lub specjalistę, warto upewnić się, czy posiada on odpowiednie kwalifikacje, doświadczenie oraz referencje potwierdzające wysoką jakość prowadzonych szkoleń.