Branża fotowoltaiczna rośnie w Polsce o kilkadziesiąt procent rocznie i przyciąga wielu nowych pracowników bez doświadczenia z prądem DC i pracą na dachach. Tymczasem panel słoneczny generuje napięcie nawet w nocy, przy zachmurzeniu – i nie da się go „wyłączyć” wyłącznikiem. Upadek z dachu to statystycznie najczęstsza przyczyna śmiertelnych wypadków przy pracy w budownictwie. BHP przy montażu instalacji fotowoltaicznych wymaga zarówno uprawień SEP jak i szkolenia z pracy na wysokości.
Zagrożenie prądem DC – specyfika instalacji PV
Dlaczego DC jest groźniejszy niż AC
- Panele fotowoltaiczne generują prąd stały DC – napięcie typowego stringa 300-1000 V DC przy pełnym nasłonecznieniu
- Prąd DC jest groźniejszy niż AC przy tej samej wartości napięcia: nie przebiega przez zero, powoduje trwały skurcz mięśni (nie można puścić)
- Panele nie mają wyłącznika – nawet przy słabym świetle generują niebezpieczne napięcie, nie da się ich bezpiecznie odłączyć bez specjalnego sprzętu
- Łuk elektryczny DC – bardziej trwały niż AC, może utrzymywać się przez ułamki sekund dłużej i spowodować ciężkie poparzenia
- Obowiązkowe uprawnienia SEP grupy E do 1 kV dla każdego, kto dotyka przewodów DC stringa lub szyny DC inwertera
Procedura bezpiecznej pracy przy stringu DC
- Zasłonięcie paneli matą lub nieprzezroczystą folią – jedyna metoda ograniczenia napięcia przy pracy na stringu
- Pomiar napięcia multimetrem DC przed dotknięciem przewodów – zawsze, nawet „przy zachmurzeniu”
- Rękawice dielektryczne klasy 00 (min. 500 V, lepiej klasa 0 – 1000 V) przy każdej pracy przy stringu
- Zakaz pracy solo przy czynnych stringach DC – asekuracja obowiązkowa
BHP przy pracach elektrycznych – uprawnienia SEP, grupy E i D, polecenia pisemne: BHP przy pracach elektrycznych. Procedura LOTO przy inwerterach AC: procedura LOTO – blokowanie energii.
Praca na dachu – zabezpieczenia przed upadkiem
Obowiązki przy pracy na wysokości
- Praca na dachu powyżej 1 m od poziomu terenu – wymaga środków zbiorowego lub indywidualnego zabezpieczenia przed upadkiem
- Praca na dachu spadzistym (kąt powyżej 20°) – system asekuracji z kotwicą dachową i liną bezpieczeństwa obowiązkowy
- Rynna i krawędź dachu – nie stanowią zabezpieczenia przed upadkiem, zakaz oparcia o nie
- Dachy z pokryciem kruchym (papa stara, eternit, skrzynki świetlne) – chodniki z desek rozkładowych lub pomosty robocze
- Zakaz wchodzenia na dach przy oblodzeniu lub mokrym dachu bez specjalnych butów z uchwytami
Środki ochrony przy pracach dachowych
- Szelki bezpieczeństwa (EN 361) z amortyzatorem – obowiązek przy pracy bez zabezpieczeń zbiorowych na dachu
- Kotwica dachowa (EN 795 klasa A1) – certyfikowana, nie domowej roboty uchwyt
- Lina bezpieczeństwa (EN 354 i EN 355) – długość dobrana tak, by przy upadku pracownik nie uderzył w podłoże
- Kask (EN 397) z paskiem podbródkowym – obowiązkowy, pas chroni przed zgubieniem kasku przy upadku
BHP przy pracach dekarskich i na dachach – szczegółowe zasady: BHP przy pracach dekarskich – dach, wysokość i zabezpieczenia. Prace na rusztowaniu i drabinie przy montażu na niższych obiektach: BHP przy pracy z drabiną i rusztowaniem.
Warunki atmosferyczne przy montażu PV
- Burza i wyładowania atmosferyczne – zakaz pracy przy podejrzeniu burzy w ciągu 4 godzin (IMGW ostrzeżenie stopnia 1)
- Wiatr powyżej 5° w skali Beauforta (ok. 10 m/s) – zakaz montażu modułów PV (ich powierzchnia działa jak żagiel)
- Śnieg i lód na dachu – zakaz wchodzenia bez specjalnych środków (raki, chodniki), zagrożenie obsunięciem śniegu
- Temperatura poniżej 0°C – zwiększona kruchość łączników i przewodów DC, ryzyko oblodzenia dachu
Montaż fizyczny paneli – dźwiganie i ergonomia
- Moduł fotowoltaiczny (60-72 cel) waży 20-25 kg – przy wnoszeniu na dach zawsze min. 2 osoby
- Przenoszenie modułów po dachu – specjalne uchwyty lub tragarki, zakaz noszenia pod pachą (ryzyko poślizgnięcia)
- Szyna montażowa aluminiowa – lekka, ale długa (3-4 m), trudna do manewrowania przy wiatrze
- Wiertarko-wkrętarka udarowa na rusztowaniu – zabezpieczenie smyczą przed upuszczeniem
Dokumentacja BHP przy montażu fotowoltaiki
- Ocena ryzyka zawodowego dla stanowiska montera fotowoltaiki – z uwzględnieniem DC, pracy na wysokości i warunków atmosferycznych
- Instrukcja BHP dla pracy na dachu i pracy przy instalacjach DC
- Rejestr świadectw kwalifikacyjnych SEP dla wszystkich elektryków w ekipie
- Pisemne zezwolenie na pracę w stre fach szczególnie niebezpiecznych (dach + DC jednocześnie)
- Instrukcja postępowania przy porażeniu prądem DC – przy każdej ekipie montażowej
Prace szczególnie niebezpieczne i pisemne zezwolenia: prace szczególnie niebezpieczne – zezwolenia i nadzór. Ocena ryzyka dla środowiska OZE: Inżynier inżynierii środowiska – ocena ryzyka.
Podsumowanie
BHP przy montażu instalacji fotowoltaicznych łączy dwa niezależne ryzyka: prąd DC (nie daje się wyłączyć, wymaga SEP i rękawic dielektrycznych) i praca na wysokości (szelki, kotwice, zakaz pracy przy wietrze i burzy). Każdy monter PV powinien mieć aktualne uprawnienia SEP do 1 kV, szkolenie z pracy na wysokości i wiedzieć, jak postąpić przy porażeniu DC – w tym nie dotykać poszkodowanego bez odłączenia lub zasłonięcia paneli.
Dokumentacja BHP z BHPomocnik
Gotowe dokumenty BHP dla branży elektrycznej i instalacyjnej: Elektroenergetyczna linia kablowa – Instrukcja BHP, Inżynier inżynierii środowiska – ocena ryzyka. Specjalista BHP na budowie OZE: Specjalista BHP – ocena ryzyka zawodowego. Wejdź na bhpomocnik.pl.