Osoby wyznaczone do pierwszej pomocy i ewakuacji – obowiązki pracodawcy

Zawał serca przy biurku, oparzenie na kuchni, pożar w magazynie. W takich chwilach liczą się minuty, a karetka czy straż pożarna nie dojadą od razu. Dlatego Kodeks pracy wymaga, by w każdej firmie były osoby wyznaczone do pierwszej pomocy i ewakuacji. Wyjaśniamy, kogo i ilu pracowników wyznaczyć, jak ich przeszkolić, jakie dokumenty przygotować i co grozi za zaniedbanie tego obowiązku.

Obowiązek wynika z art. 209¹ Kodeksu pracy i dotyczy każdego pracodawcy, niezależnie od branży i liczby zatrudnionych. To jeden z punktów, które inspektor PIP sprawdza niemal przy każdej kontroli.

Co mówi art. 209(1) KP o osobach wyznaczonych

Przepis nakłada na pracodawcę trzy grupy obowiązków. Pracodawca musi:

1. zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników,
2. wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników,
3. zapewnić łączność ze służbami zewnętrznymi wyspecjalizowanymi w tych sprawach, w szczególności z pogotowiem ratunkowym i strażą pożarną.

Liczba wyznaczonych pracowników, ich wyszkolenie i wyposażenie muszą uwzględniać rodzaj i zakres działalności, liczbę pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu (np. klientów, pacjentów, gości) oraz rodzaj i poziom zagrożeń. Pracodawca musi też poinformować wszystkich pracowników o tym, kto został wyznaczony.

Konsultacja z pracownikami

Wyznaczenie pracowników do pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji należy do spraw, które pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami (art. 237^11a KP). W praktyce wystarczy protokół z konsultacji albo uzgodnienie z przedstawicielem pracowników ds. BHP, ale musi być ślad w dokumentach.

Ilu pracowników wyznaczyć do pierwszej pomocy i ewakuacji

Przepisy nie podają sztywnej liczby. To pracodawca ma ocenić potrzeby firmy, najlepiej razem ze służbą BHP. Przy ustalaniu liczby osób wyznaczonych weź pod uwagę:

• liczbę zmian – na każdej zmianie musi być co najmniej jedna osoba przeszkolona z pierwszej pomocy i jedna odpowiedzialna za ewakuację,
• urlopy i zwolnienia – wyznacz zastępców, żeby nigdy nie zostać bez przeszkolonej osoby,
• rozległość zakładu – przy kilku budynkach lub piętrach osoby wyznaczone powinny być w każdej strefie,
• poziom zagrożeń – w zakładzie produkcyjnym, na budowie czy w laboratorium potrzeba więcej osób niż w małym biurze,
• osoby z zewnątrz – w sklepie, hotelu czy przychodni trzeba myśleć także o klientach i pacjentach.

W praktyce w małym biurze wystarczają 1-2 osoby do pierwszej pomocy i 1-2 do ewakuacji. W zakładzie pracującym w systemie trzyzmianowym potrzeba ich zwykle kilka razy więcej. Wynik warto zapisać w zarządzeniu wewnętrznym razem z uzasadnieniem.

Szkolenie osób wyznaczonych do pierwszej pomocy

Kodeks pracy nie określa programu ani częstotliwości szkolenia z pierwszej pomocy, ale wymaga, by osoby wyznaczone były odpowiednio wyszkolone. Inspektor PIP oczekuje dowodu, że pracownik umie udzielić pomocy, a samo ogólne szkolenie okresowe BHP zwykle tego nie potwierdza.

• wybieraj kursy praktyczne z ćwiczeniami na fantomie i obsługą defibrylatora AED,
• dopasuj zakres do zagrożeń w firmie, np. oparzenia chemiczne, porażenie prądem, urazy przy maszynach,
• odświeżaj umiejętności regularnie, w praktyce co około 2 lata, bo wytyczne resuscytacji się zmieniają,
• przechowuj zaświadczenia z kursów w dokumentacji pracownika.

Więcej o wyposażeniu i AED znajdziesz w artykule pierwsza pomoc w pracy – AED, apteczka i obowiązki pracodawcy.

Apteczka i jej obsługa

Osoby wyznaczone do pierwszej pomocy zwykle odpowiadają też za apteczki. Przepisy nie podają jednego obowiązkowego składu apteczki, dlatego jej zawartość ustala się z uwzględnieniem zagrożeń, najlepiej po konsultacji z lekarzem medycyny pracy. Przy każdej apteczce powinna wisieć informacja, kto jest za nią odpowiedzialny.

Pomogą w tym gotowe dokumenty: wykaz osób wyznaczonych do obsługi apteczki oraz wykaz środków niezbędnych w apteczce pierwszej pomocy. Szczegóły wyposażenia opisaliśmy w artykule apteczka pierwszej pomocy w pracy.

Osoby wyznaczone do zwalczania pożarów i ewakuacji

Druga grupa osób wyznaczonych odpowiada za pierwsze działania w razie pożaru i za sprawną ewakuację. Ich zadania łączą się z przepisami przeciwpożarowymi, czyli ustawą z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej i rozporządzeniem w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Typowe zadania tych pracowników to:

• ogłoszenie alarmu i powiadomienie straży pożarnej,
• gaszenie pożaru w zarodku podręcznym sprzętem gaśniczym, jeśli nie zagraża to ich bezpieczeństwu,
• kierowanie ludzi do wyjść ewakuacyjnych i pomoc osobom z niepełnosprawnościami,
• sprawdzenie, czy w pomieszczeniach nikt nie został, i zebranie ludzi w miejscu zbiórki,
• przekazanie informacji przybyłym służbom ratowniczym.

Osoby te muszą znać rozmieszczenie gaśnic i hydrantów, drogi ewakuacyjne i zasady z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego. Przyda się aktualne zestawienie podręcznego sprzętu gaśniczego oraz plan ewakuacji w firmie. Jeśli obiekt wymaga instrukcji, sprawdź, kiedy potrzebna jest Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego i co zawiera.

Jak formalnie wyznaczyć pracowników – dokumentacja

Wyznaczenie powinno mieć formę pisemną. Inspektor PIP zapyta o dokument, a nie o ustną deklarację. Kompletna dokumentacja obejmuje:

1. zarządzenie lub polecenie pracodawcy z imionami i nazwiskami osób wyznaczonych oraz ich zastępców,
2. pisemne potwierdzenie przez pracownika, że przyjął obowiązki i zapoznał się z zakresem zadań,
3. zaświadczenia z ukończenia szkoleń z pierwszej pomocy i ochrony przeciwpożarowej,
4. dowód konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami,
5. informację dla załogi, np. tablicę przy apteczce i na tablicy ogłoszeń z nazwiskami i numerami telefonów,
6. aktualny wykaz telefonów alarmowych i sposób łączności ze służbami.

Potwierdzenie zapoznania się z zasadami możesz odebrać na wzorze oświadczenia pracownika o odbyciu szkolenia BHP. Pamiętaj o aktualizacji dokumentów przy każdej zmianie kadrowej.

Najczęstsze błędy pracodawców

Podczas kontroli i audytów BHP powtarzają się te same problemy. Sprawdź, czy któryś nie dotyczy Twojej firmy:

• wyznaczenie jednej osoby na cały zakład – gdy jest na urlopie albo pracuje na innej zmianie, nikt nie jest przygotowany,
• wyznaczenie bez szkolenia – nazwisko na liście nie wystarczy, liczą się umiejętności i zaświadczenie,
• nieaktualne listy – osoba wyznaczona dawno odeszła z firmy, a jej nazwisko nadal wisi przy apteczce,
• brak informacji dla załogi – pracownicy nie wiedzą, do kogo biec w razie wypadku,
• pominięcie pracowników zmianowych i nocnych – zmiana nocna zostaje bez osoby przeszkolonej,
• brak ćwiczeń – osoby wyznaczone do ewakuacji nigdy nie sprawdziły w praktyce, jak przebiega opuszczenie budynku.

Dobrym rozwiązaniem jest coroczny przegląd listy osób wyznaczonych, np. przy okazji aktualizacji oceny ryzyka zawodowego lub planu szkoleń. Taki przegląd zajmuje kilkanaście minut, a eliminuje większość typowych uchybień wskazywanych przez inspektorów PIP. Warto też połączyć go z próbną ewakuacją, bo dopiero wtedy widać, czy osoby wyznaczone znają swoje zadania i czy drogi ewakuacyjne są drożne.

Kary za brak osób wyznaczonych do pierwszej pomocy i ewakuacji

Brak wyznaczonych pracowników albo brak ich przeszkolenia to naruszenie przepisów BHP. Przy kontroli Państwowej Inspekcji Pracy pracodawca może otrzymać:

• nakaz wyznaczenia i przeszkolenia pracowników w określonym terminie,
• mandat karny od 1000 do 2000 zł, a przy recydywie do 5000 zł,
• wniosek do sądu o ukaranie grzywną od 1000 do 30 000 zł (art. 283 § 1 KP).

Znacznie poważniejsze skutki pojawiają się po wypadku. Jeśli pracownik nie otrzymał pomocy, bo nikt w firmie nie był przeszkolony, pracodawcy grozi odpowiedzialność karna i cywilna, a zespół powypadkowy wskaże to jako jedną z przyczyn. Jak wtedy postępować, opisaliśmy w artykule wypadek przy pracy – zgłoszenie, dokumentacja i obowiązki pracodawcy.

Podsumowanie

Art. 209¹ KP obowiązuje każdego pracodawcę: musisz zapewnić środki do pierwszej pomocy i walki z pożarem, wyznaczyć przeszkolonych pracowników do pierwszej pomocy oraz do zwalczania pożarów i ewakuacji, a także zapewnić łączność z pogotowiem i strażą pożarną. Liczbę osób dopasuj do zmian, wielkości zakładu i zagrożeń, wyznaczenie zrób na piśmie, a o osobach wyznaczonych poinformuj całą załogę. To niewielki wysiłek, który w razie wypadku może uratować życie i chroni firmę przed karami.

Przygotuj dokumenty z bhpomocnik.pl

W sklepie bhpomocnik.pl znajdziesz gotowe wzory dokumentów BHP, w tym wykazy osób wyznaczonych, wykaz wyposażenia apteczki i zestawienia sprzętu gaśniczego. Pobierz je, uzupełnij dane swojej firmy i miej porządek w dokumentacji przed kolejną kontrolą PIP.