BHP w rolnictwie to obszar specyficzny – większość gospodarstw rolnych nie zatrudnia pracowników na etacie, ale nawet wtedy rolnik musi przestrzegać zasad BHP. A jeśli zatrudnia pomocników rolniczych lub pracowników sezonowych, obowiązują go już przepisy Kodeksu pracy. Rolnictwo należy do branż z najwyższym wskaźnikiem wypadków – maszyny, zwierzęta, chemia, praca na wysokości. Poznaj obowiązki BHP rolnika.
Najczęstsze zagrożenia w rolnictwie
- Wypadki z maszynami rolniczymi – traktory, kombajny, siewniki, wozy asenizacyjne
- Środki ochrony roślin – herbicydy, pestycydy, fungicydy
- Zwierzęta gospodarskie – urazy od bydła, koni, świń
- Prace na wysokości – stodoły, silosy, drabiny do zbioru
- Praca w atmosferze zamkniętej – silosy, zbiorniki
- Warunki atmosferyczne – upał, ekstremalne temperatury, hałas maszyn
Wypadki z maszynami rolniczymi stanowią około 40% wszystkich wypadków w rolnictwie – najczęściej pochwycenie odzieży, przygniecenie, przecięcie.
Pomocnik rolnika – umowa i BHP
Od 2018 r. rolnicy mogą zatrudniać „pomocników rolnika” na specjalnej umowie – to prostsze rozwiązanie niż standardowa umowa o pracę.
Umowa o pomocy przy zbiorach
- Umowa pisemna z pomocnikiem (nie umowa o pracę, ale specjalna umowa cywilnoprawna)
- Maksymalnie 180 dni pracy w roku u jednego rolnika
- Zgłoszenie do KRUS przez rolnika (nie ZUS)
- Obowiązek przeprowadzenia instruktażu BHP
- Ubezpieczenie od wypadków – w cenie umowy
Podobnie jak dla pracowników tymczasowych, obowiązki BHP wobec pomocnika są takie same jak dla etatowca.
Maszyny rolnicze i uprawnienia
Traktor – prawo jazdy T
Do prowadzenia ciągnika rolniczego potrzebne jest prawo jazdy kategorii T (lub B – do niektórych ciągników poniżej 3,5 t). To formalne wymaganie – bez uprawnień jazda traktorem to wykroczenie.
Opryskiwacz – certyfikat ochrony roślin
Do zastosowania środków ochrony roślin potrzebne jest zaświadczenie o ukończeniu szkolenia. Szkolenie ważne jest 5 lat. Bez zaświadczenia rolnik nie może kupować ani stosować profesjonalnych środków ochrony roślin.
Przeglądy maszyn
- Coroczne przeglądy techniczne ciągników
- Przeglądy opryskiwaczy – co 3 lata (obowiązek atestacji)
- Przeglądy urządzeń ciśnieniowych – urządzenia UDT
Środki ochrony roślin – bezpieczne stosowanie
- Właściwa karta charakterystyki SDS dla każdego preparatu
- Odzież ochronna – kombinezon, maska, rękawice, okulary
- Zakaz stosowania w wietrze powyżej 4 m/s
- Zakaz palenia, jedzenia, picia podczas oprysku
- Zabezpieczenie żywności, wody, paszy przed skażeniem
- Zamykane magazyny środków ochrony roślin
- Utylizacja opakowań tylko przez uprawnione firmy
Więcej o obchodzeniu się z substancjami niebezpiecznymi we wpisie substancje niebezpieczne w firmie.
Praca ze zwierzętami gospodarskimi
- Odpowiednie ogrodzenia i zabezpieczenia obór
- Poznanie temperamentu zwierząt – buhajów, źrebiąt, macior
- Odzież robocza i obuwie ochronne przy udoju
- Higiena – mycie rąk, odzieży, dezynfekcja
- Aktualne szczepienia (tężec) u osób obsługujących
- Uważność przy transportowaniu zwierząt
Warto zapoznać się z Oceną Ryzyka Zawodowego dla dojarza – to wzór, który pokazuje jak systematycznie oceniać zagrożenia w gospodarstwie.
Praca w silosach i zbiornikach
Silosy zbożowe i zbiorniki gnojowicowe to jedne z najniebezpieczniejszych miejsc w gospodarstwie. Wchodzenie do nich to praca w przestrzeni zamkniętej – wymaga szczególnych procedur:
- Nigdy sam – minimum 2 osoby (jedna asekurująca)
- Pomiar stężenia gazów przed wejściem
- Aparat oddechowy przy zbiornikach z fermentacją
- Uprząż zabezpieczająca z liną
- Odpowiednie oświetlenie
Dzieci w gospodarstwie rolnym
Dzieci poniżej 16 lat nie mogą wykonywać żadnych prac w gospodarstwie związanych z maszynami, chemią, zwierzętami dużymi (bydło, konie). Praca w rolnictwie dla nieletnich jest bardzo ograniczona – kluczowe zasady omawiamy w osobnym artykule o pracy młodocianych.
Wypadki w rolnictwie – KRUS
Rolnicy ubezpieczeni w KRUS zgłaszają wypadki do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Procedura jest inna niż dla wypadku etatowego.
- Udzielenie pierwszej pomocy
- Zgłoszenie wypadku do KRUS – w ciągu 14 dni
- Dochodzenie prowadzone przez KRUS
- Świadczenia jednorazowe i renta rolnicza w razie trwałego uszczerbku
Dla zatrudnionego pomocnika obowiązuje procedura jak dla etatowca – patrz wypadek przy pracy.
Podsumowanie
BHP w rolnictwie to dziedzina, w której teoria łączy się z codzienną praktyką – maszyny, chemia, zwierzęta, warunki atmosferyczne. Rolnik zatrudniający pomocnika musi spełnić wszystkie obowiązki BHP jak każdy pracodawca. Szkolenia, instrukcje, przeglądy maszyn, dokumentacja – to inwestycja w bezpieczeństwo, która realnie ratuje zdrowie i życie.
Sprawdź oceny ryzyka rolnicze w bhpomocnik.pl
W sklepie bhpomocnik.pl znajdziesz gotowe oceny ryzyka dla stanowisk rolniczych – dojarz, młynarz, operator maszyn do produkcji wyrobów drewnianych, instruktor jazdy konnej, fryzjer zwierząt/groomer i wiele innych zawodów blisko związanych z rolnictwem i zwierzętami.