Wielu pracodawców ma błędne przekonanie: skoro pracownik tymczasowy przyszedł z agencji, albo skoro to „tylko zleceniobiorca” – obowiązki BHP leżą po stronie agencji lub pracownik sam odpowiada za swoje bezpieczeństwo. To niebezpieczny i kosztowny błąd. Przepisy są jednoznaczne: BHP dla pracownika tymczasowego i zleceniobiorcy to obowiązek pracodawcy użytkownika – i to bardzo konkretny obowiązek.
W tym artykule wyjaśniamy, jak prawo BHP traktuje pracowników tymczasowych i zleceniobiorców, kto za co odpowiada (agencja czy pracodawca użytkownik), jakie szkolenia i dokumenty są wymagane i co grozi za zaniedbanie. Jeśli dopiero przyjmujesz pierwszych pracowników, przeczytaj też artykuł o pierwszym pracowniku w firmie i obowiązkach BHP.
Pracownik tymczasowy a BHP – kto odpowiada?
Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych wprowadza podział obowiązków między agencję pracy tymczasowej a pracodawcę użytkownika. Kluczowe zasady:
Za co odpowiada agencja pracy tymczasowej?
- przeprowadzenie wstępnych badań lekarskich (chyba że strony postanowią inaczej)
- szkolenie ogólne BHP (instruktaż ogólny) – chyba że umowa stanowi inaczej
- formalności kadrowe i ubezpieczeniowe
Za co odpowiada pracodawca użytkownik?
- instruktaż stanowiskowy BHP – bezwzględnie, zawsze, przed dopuszczeniem do pracy
- ocena ryzyka zawodowego dla stanowiska, na którym pracuje pracownik tymczasowy
- środki ochrony indywidualnej odpowiednie do zagrożeń na stanowisku
- odzież i obuwie robocze
- bezpieczne i higieniczne warunki pracy na swoim terenie
- szkolenia z zakresu BHP jeśli jest to wymagane dla danego stanowiska
Pracodawca użytkownik musi poinformować agencję o zagrożeniach na stanowiskach pracy przed skierowaniem pracownika. Agencja na tej podstawie przeprowadza wstępne badania lekarskie i szkolenie ogólne. Brak tej informacji to naruszenie ustawy – i odpowiedzialność obu stron.
Zleceniobiorca a BHP – czy pracodawca musi zapewnić szkolenie?
Zleceniobiorca (osoba na umowie zlecenie lub o dzieło) formalnie nie jest pracownikiem – ale gdy wykonuje pracę na terenie zakładu pracodawcy, przepisy BHP stosuje się do niego odpowiednio.
Art. 304 § 1 Kodeksu pracy wskazuje: pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Oznacza to w praktyce:
- obowiązek przeprowadzenia szkolenia BHP przed dopuszczeniem zleceniobiorcy do pracy
- obowiązek zapoznania ze specyfiką zagrożeń na stanowisku
- obowiązek zapewnienia środków ochrony indywidualnej
- objęcie zasadami BHP obowiązującymi w zakładzie
Szczegółowe informacje o szkoleniu BHP przy umowie zlecenie znajdziesz w artykule czy szkolenie BHP przy umowie zlecenie jest obowiązkowe.
Badania lekarskie pracownika tymczasowego i zleceniobiorcy
Kwestia badań lekarskich w przypadku pracowników tymczasowych i zleceniobiorców:
Pracownik tymczasowy
Co do zasady wstępne badania lekarskie przeprowadza i finansuje agencja pracy tymczasowej. Jednak umowa między agencją a pracodawcą użytkownikiem może przenieść ten obowiązek na pracodawcę użytkownika. Pracodawca użytkownik musi przed skierowaniem pracownika przekazać agencji informacje o czynnikach szkodliwych, na które pracownik będzie narażony – to podstawa do prawidłowego skierowania na badania. Więcej o badaniach lekarskich w artykule badania lekarskie pracowników.
Zleceniobiorca
Zleceniobiorca nie musi przechodzić badań profilaktycznych w rozumieniu art. 229 Kodeksu pracy – przepisy te dotyczą wyłącznie pracowników na umowę o pracę. Jednak jeśli zleceniobiorca wykonuje prace szczególnie niebezpieczne, pracodawca powinien zadbać o jego zdolność zdrowotną do wykonywania tych prac.
Wypadek pracownika tymczasowego lub zleceniobiorcy
Jeśli pracownik tymczasowy lub zleceniobiorca ulegnie wypadkowi na terenie pracodawcy użytkownika:
- wypadek pracownika tymczasowego jest wypadkiem przy pracy – pracodawca użytkownik prowadzi postępowanie powypadkowe
- wypadek zleceniobiorcy może być kwalifikowany jako wypadek przy pracy lub zrównany wypadek – zależy od okoliczności
- pracodawca użytkownik odpowiada za warunki, w jakich praca była wykonywana
- brak szkolenia BHP lub oceny ryzyka to okoliczność obciążająca pracodawcę przy ustalaniu odpowiedzialności
Procedurę postępowania po wypadku krok po kroku opisujemy w artykule wypadek przy pracy – co musi zrobić pracodawca.
Checklist BHP dla pracownika tymczasowego i zleceniobiorcy
- Czy przekazałeś agencji informacje o zagrożeniach na stanowiskach pracy?
- Czy pracownik tymczasowy ma aktualne badania lekarskie?
- Czy przeprowadzono instruktaż stanowiskowy BHP przed dopuszczeniem do pracy?
- Czy pracownik zapoznał się z oceną ryzyka zawodowego dla swojego stanowiska?
- Czy zapewniono środki ochrony indywidualnej odpowiednie do zagrożeń?
- Czy zleceniobiorcy wykonujący prace na terenie zakładu przeszli szkolenie BHP?
Podsumowanie
BHP dla pracownika tymczasowego to obowiązek podzielony między agencję a pracodawcę użytkownika – ale instruktaż stanowiskowy, ocena ryzyka i środki ochrony osobistej zawsze leżą po stronie pracodawcy użytkownika. Zleceniobiorcy wykonujący pracę na terenie zakładu są objęci przepisami BHP w takim samym zakresie jak pracownicy. Zaniedbanie tych obowiązków to mandaty PIP i pełna odpowiedzialność za wypadek.
BHP dla wszystkich form zatrudnienia – bhpomocnik.pl
Platforma bhpomocnik.pl oferuje szkolenia BHP online z zaświadczeniami, gotowe wzory ocen ryzyka zawodowego i kompleksowy outsourcing BHP – niezależnie od formy zatrudnienia pracowników. Skontaktuj się – pomożemy zadbać o BHP w Twojej firmie.