Karta charakterystyki (Safety Data Sheet, SDS) to dokument obowiązkowy przy każdej substancji i mieszaninie niebezpiecznej stosowanej w zakładzie pracy. Jej brak lub niedostępność dla pracowników to naruszenie przepisów REACH i ustawy o substancjach chemicznych – za które PIP może nałożyć mandat do 5 000 zł. Pracodawca nie może zasłaniać się niewiedzą – to on odpowiada za to, że karty są aktualne, dostępne i zrozumiałe dla pracowników.
W tym artykule wyjaśniamy, czym jest karta SDS, jakie obowiązki ma pracodawca, jak ją czytać i co zrobić, gdy dostawca nie dostarczył dokumentu.
Czym jest karta charakterystyki SDS?
Karta charakterystyki (SDS – Safety Data Sheet) to standaryzowany dokument informacyjny opisujący właściwości substancji chemicznej lub mieszaniny, związane z nią zagrożenia, środki ochrony, postępowanie w razie wypadku i dane dotyczące przechowywania oraz transportu. Format karty jest ustandaryzowany przez rozporządzenie REACH i obejmuje 16 sekcji.
Kto dostarcza kartę SDS?
Kartę charakterystyki dostarcza dostawca substancji lub mieszaniny niebezpiecznej – w języku polskim, bezpłatnie, przy pierwszej dostawie lub po aktualizacji. Pracodawca nie tworzy kart SDS samodzielnie – ale jest odpowiedzialny za to, że je posiada, przechowuje i udostępnia pracownikom.
Jeśli dostawca nie dostarcza karty SDS, pracodawca ma obowiązek jej zażądać. Brak karty SDS przy substancji niebezpiecznej to podstawa do wstrzymania używania tej substancji w zakładzie.
Obowiązki pracodawcy wobec kart SDS
Pracodawca stosujący substancje niebezpieczne ma konkretne obowiązki wynikające z rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na substancje chemiczne:
- Posiadanie aktualnych kart SDS dla każdej substancji i mieszaniny niebezpiecznej w zakładzie
- Udostępnienie kart pracownikom – muszą być dostępne na stanowisku pracy lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie
- Przechowywanie wersji archiwalnych przez 10 lat od ostatniego użycia substancji
- Zapoznanie pracowników z treścią kart – pracownicy muszą wiedzieć, jak czytać i stosować informacje z kart
- Aktualizacja rejestru substancji – spis wszystkich substancji niebezpiecznych używanych w zakładzie
Karty SDS są nierozerwalnie związane z rejestrem czynników szkodliwych w środowisku pracy – informacje z kart stanowią podstawę do ustalenia NDS i NDN dla konkretnych stanowisk.
Jak czytać kartę SDS – 16 sekcji
Karta SDS składa się z 16 sekcji – każda zawiera inne, istotne informacje. Pracodawca i pracownicy powinni znać co najmniej te kluczowe:
- Sekcja 1 – identyfikacja substancji, dane dostawcy, numer alarmowy
- Sekcja 2 – identyfikacja zagrożeń, piktogramy GHS, hasła ostrzegawcze
- Sekcja 4 – pierwsza pomoc przy narażeniu (wdychanie, kontakt ze skórą, oczami)
- Sekcja 5 – postępowanie w razie pożaru – jakie środki gaśnicze stosować
- Sekcja 6 – postępowanie w razie niezamierzonego uwolnienia substancji
- Sekcja 7 – postępowanie z substancją i jej magazynowanie
- Sekcja 8 – kontrola narażenia – wymagane środki ochrony indywidualnej
- Sekcja 15 – informacje dotyczące przepisów prawnych – klasyfikacja i oznakowanie
Sekcja 8 jest szczególnie ważna – zawiera informacje o wymaganych środkach ochrony indywidualnej (rękawice, okulary, maska, odzież ochronna) potrzebnych przy pracy z daną substancją.
Rejestr substancji niebezpiecznych – obowiązek pracodawcy
Pracodawca jest zobowiązany prowadzić rejestr substancji niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia stosowanych w zakładzie. Rejestr zawiera: nazwę substancji, klasyfikację, miejsca stosowania i przechowywania oraz odesłanie do właściwej karty SDS. To podstawowy dokument kontrolowany przez inspektora PIP i Państwową Inspekcję Sanitarną.
Kiedy karta SDS wymaga aktualizacji?
Dostawca jest zobowiązany zaktualizować kartę SDS, gdy zmieni się klasyfikacja substancji, jej skład lub gdy pojawią się nowe informacje o zagrożeniach. Pracodawca powinien monitorować, czy posiada aktualną wersję kart – szczególnie dla substancji regularnie stosowanych. Stara karta SDS przy nowej partii substancji to naruszenie przepisów.
W praktyce warto weryfikować karty przy każdym nowym zamówieniu substancji i przechowywać wszystkie wersje z datami, od kiedy obowiązywały – dokumentacja jest wymagana przez przepisy i może być kontrolowana przez PIP.
Podsumowanie
Karta charakterystyki SDS to kluczowy dokument przy każdej substancji niebezpiecznej w zakładzie. Pracodawca musi ją posiadać, przechowywać i udostępniać pracownikom – a brak karty lub jej niedostępność to naruszenie karane przez PIP. Zadbaj o kompletny rejestr substancji i regularne sprawdzanie aktualności kart SDS przy każdej dostawie chemikaliów.
Uzupełnij dokumentację BHP dotyczącą substancji niebezpiecznych
W bhpomocnik.pl znajdziesz instrukcje BHP przy pracy z substancjami niebezpiecznymi – m.in. instrukcję BHP przy przechowywaniu materiałów niebezpiecznych i trucizn, instrukcję BHP przy transporcie materiałów niebezpiecznych oraz instrukcję BHP dla laboratorium chemicznego. Gotowe edytowalne dokumenty do pobrania.