Muzea i galerie sztuki kojarzone sa z prestiżową i spokojna praca, ale pracownicy tych instytucji – konserwatorzy, magazynierzy, obsługa ochrony czy pracownicy techniczni – narazeni sa na szereg zagrozen zawodowych. Brak odpowiedniej dokumentacji BHP moze skutkowac mandatem PIP do 30 000 zl, nawet jezeli pracodawca jest jednostka kultury finansowana z budzetu publicznego.
Zagrożenia chemiczne – konserwacja eksponatow i toksyczne opary
Konserwatorzy dział i eksponatow to grupa najbardziej narazona na substancje chemiczne w muzeum. Praca z zabytkami wymaga stosowania rozwiązujacych rozpuszczalnikow, impregnantow, bejc i biocydow. Do kluczowych substancji i ich wymagan nalezy:
- Lotne zwiazki organiczne (LZO) – acetony, toluen, ksylen uzywane do czyszczenia i utrwalania; wymagaja wentylacji wyciagowej i monitorowania stezeniazeń
- Biocydy do ochrony obiektow – thymol, pentachlorofenol (zakaz w EU), bifenthrin; niebezpieczne dla zdrowia, wymagaja srodkow ochrony i kart charakterystyki
- Pigmenty historyczne – niektore stare farby zawieraja olów, arsen, rtec; szczegolne ryzyko przy odnawianiu lub pobieraniu probek
- Kleje i impregnanty – izocyjaniany w klejach poliuretanowych; silnie alergizujace i tok syczne dla drog oddechowych
Pracodawca jest zobowiazany do opracowania oceny ryzyka uwzgledniajacego czynniki chemiczne. O zasadach przeprowadzania takiej oceny przeczytasz w artykule Ocena ryzyka zawodowego przy czynnikach chemicznych – dlaczego zalezy od zakladu.
Pleśn i bioaerozole w starych zbiorach i archiwach
Muzea przechowuja stare tkaniny, ksiazki, przedmioty organiczne, ktore sa doskonalym podlozem dla rozwoju pleśni i roztoczy. Pracownicy magazynow i archiwow narazeni sa na bioaerozole zawierajace zarodniki grzybow i fragmenty rostoczy. Schorzenia z tym zwiazane to przewlekle zapalenie oskrzeli, alergie i astma zawodowa. Obowiazkowe srodki ochrony: maska FFP2 lub wyzsza przy pracy ze starymi zbiorami i odpowiednia wentylacja pomieszczen magazynowych.
Zagrożenia fizyczne – transport eksponatow i praca na drabinach
Transport eksponatow – nawet ciezkich rzezb, mebli historycznych czy skrzyni z obiektami – to typowy wysilek fizyczny obciazajacy uklad ruchu. Przepisy o recznym transporcie ciezarow (rozporządzenie MPiPS z 14 marca 2000 r.) obowiazuja rowniez w muzeach. Poza tym pracownicy techniczni czesto pracuja na wysokosci:
- Montaz eksponatow i oswietlenia wystawienniczego na drabinach i rusztowaniach
- Prace konserwacyjne na wysokosci przy duzych obrazach lub rzezbach
- Instalacja i demontaz wystaw, czesto pod presja czasu
Prace na drabinach wymagaja odpowiednich drabink (z certyfikatem), szkolenia pracownikow i asekuracji. Prace na rusztowaniach sa klasyfikowane jako prace na wysokosci i wymagaja pisemnego pozwolenia na prace szczegolnie niebezpieczna (art. 2373 par. 2 KP).
Bezpieczenstwo pozarowe w muzeum – bezcenne eksponaty i specjalne wymagania
Muzea sa obiektami szczegolnymi pod wzgledem ochrony przeciwpozarowej – przechowuja nieodtwarzalne dobra kultury. Ustawa o ochronie dóbr kultury nakłada szczegolne wymogi, a plan zagospodarowania przestrzennego ppoż. musi byc aktualizowany co najmniej raz na 2 lata. Pracodawca obowiązany jest zapewnic:
- Regularne cwiczenia ewakuacyjne – minimum raz w roku w objetach z ponad 50 pracownikami
- Instrukcje bezpieczenstwa pozarowego (IBP) i plany ewakuacyjne
- Sprzet gasniczy dostosowany do rodzaju eksponatow (nie kazda gasnica nadaje sie do obszarow z materialami papierowymi czy dziełami sztuki)
- Specjalne systemy gasniczne (CO2, heptafluoropropan) w magazynach, aby nie uszkodzic eksponatow woda
Ochrona i incydenty z odwiedzajacymi
Pracownicy ochrony i obsługi muzeum narażeni sa na kontakt z trudnymi odwiedzajacymi, w tym osobami agresywnymi lub pod wpływem alkoholu. Zagrożenia obejmuja:
- Agresja werbalna i fizyczna ze strony odwiedzajacych
- Stress przy incydentach z cennoscia eksponatow (proby krazdziezy, wandalizmu)
- Dlugolotrzala praca w pozycji stojacego przy recepcji lub ochronie (zagrożenia ergonomiczne)
Dla pracownikow ochrony w muzeum warto dokonac oceny ryzyka uwzgledniajacego rowniez obciazenie psychiczne. Wiecej o obciazen psychicznych w pracy pomocowej i ochroniarskiej przeczytasz w artykule BHP w Domu Pomocy Spolecznej – agresja i zagrożenia biologiczne.
Ergonomia stanowisk pracy w muzeum
Praca w muzeum lacey w sobie skrajne wymagania – od dlugolotrzalego siedzenia (pracownicy biurowi i kasjerzy) po stanie (ochrona, obsługa sal wystawienniczych). Pracodawca musi zapewnic ergonomiczne stanowiska pracy:
- Krzesla biurowe z regulacja i oparciem dla pracownikow biurowych i kasjerow
- Maty antyzmeczeniowe dla pracownikow stojacych
- Mozliwosc chodzenia i zmiany pozycji dla pracownikow ochrony
- Oswietlenie w pracowniach konserwatorskich: minimum 500 lux przy pracach precyzyjnych
Obowiazki pracodawcy – muzeum jako pracodawca
Muzeum, bez wzgledu na forme prawna (instytucja publiczna, fundacja, spolka), jest pracodawca w rozumieniu Kodeksu pracy i ma takie same obowiazki BHP jak kazda inna firma. Do podstawowych nalezy:
- Ocena ryzyka zawodowego dla kazdego stanowiska – konserwator, kasjer, ochroniarz, pracownik techniczny
- Instrukcje BHP dla czynnosci zwiazanych z substancjami chemicznymi i prac na wysokosci
- Szkolenia BHP – wstepne i okresowe dla wszystkich pracownikow
- Badania profilaktyczne – lekarskie wstepne i kontrolne
Kompletna dokumentacja BHP powinna byc skompilowana zgodnie z wymaganiami i przechowywana w latwo dostepnym miejscu. Zacznij od sprawdzenia czy ocena ryzyka zawodowego jest obowiazkowa dla Twojego muzeum i jakie stanowiska sa objete tym wymogiem.
Podsumowanie
BHP w muzeum i galerii sztuki to temat wielowymiarowy – chemikalia konserwatorskie, transport eksponatow, bezpieczenstwo pozarowe i ochrona mienia wymagaja odrebnych ocen ryzyka i instrukcji BHP. Niezaleznie od prestizonosci miejsca pracy, pracodawca ma pelne obowiazki wynikajace z Kodeksu pracy. Kontrola PIP moze pojawic sie takze w muzeum – zaniedbania kosztuja od 1 000 do 30 000 zl mandatu.
Skompletuj dokumentacje BHP
Odwiedz bhpomocnik.pl, by sprawdzic gotowe wzory dokumentow BHP dopasowane do roznych stanowisk. Dowiedz sie co powinna zawierac instrukcja BHP, ile kosztuje ocena ryzyka zawodowego i jak zaoszczedzic czas dzieki gotowym szablonom dokumentow dla Twojej instytucji kulturalnej. Kompletna dokumentacja BHP to gwarancja spokojnej kontroli i pewnosc, ze Twoi pracownicy sa bezpieczni.