Prawa pracownika w zakresie BHP sa czesto nieznane – zarowno przez samych pracownikow, jak i przez pracodawcow, ktorzy nie wiedza, czego pracownik moze od nich wymagac. Kodeks pracy gwarantuje szereg uprawnien BHP, z ktorych pracownik moze skorzystac bez ryzyka zwolnienia. Znajomosc tych praw chroni zarowno pracownikow (przed wypadkami) jak i pracodawcow (przed odpowiedzialnoscia karna).
Prawa pracownika w zakresie BHP – podstawa prawna
Prawa pracownika w zakresie BHP sa zapisane przede wszystkim w dziale X Kodeksu pracy (art. 207-237(13)). To jeden z najbardziej rozbudowanych dzialow KP, regulujacy zarowno obowiazki pracodawcy jak i prawa oraz obowiazki pracownika.
Kluczowe przepisy to:
- Art. 207 KP – pracodawca ponosi odpowiedzialnosc za stan bezpieczenstwa i higieny pracy
- Art. 210 KP – prawo do odmowy wykonania pracy niebezpiecznej
- Art. 2376 KP – prawo do bezplatnych srodkow ochrony indywidualnej
- Art. 2373 KP – prawo do bezplatnych szkolen BHP w czasie pracy
- Art. 226 KP – prawo do informacji o ryzyku zawodowym
Prawo do odmowy wykonania niebezpiecznej pracy
Najwazniejsze i najbardziej niedoceniane prawo pracownika to prawo odmowy wykonania pracy (art. 210 KP). Pracownik ma prawo odmowic wykonania pracy lub oddalic sie z miejsca zagrozenia, jesli warunki pracy nie odpowiadaja przepisom BHP i stwarzaja bezposrednie zagrozenie zdrowia lub zycia pracownika lub innych osob.
Klucz to slowo „bezposrednie” zagrozenie. Subiektywne poczucie diskomfortu nie wystarczy. Zagrozenie musi byc realne i bezposrednie – np. polecenie wejscia do wykopu bez zabezpieczen sciankowych, obsługa uszkodzonej maszyny elektrycznej bez izolacji, praca na rusztowaniu bez balustrady.
Prawo do bezplatnych szkolen BHP
Pracodawca ma obowiazek zapewnic pracownikowi szkolenie BHP bezplatnie i w czasie pracy. Oznacza to, ze:
- Pracownik nie moze byc obciazony kosztami szkolenia BHP
- Szkolenie odbywa sie w godzinach pracy – pracownik nie musi swidczyc w nadgodzinach ani w wolne soboty
- Pracodawca nie moze odliczyc kosztu szkolenia od wynagrodzenia ani zadan zwrotu jego kosztow
- Szkolenie wstepne BHP musi odbyc sie przed dopuszczeniem do pracy na stanowisku
Prawo do bezplatnych srodkow ochrony indywidualnej
Pracodawca jest zobowiazany do bezplatnego zapewnienia pracownikowi srodkow ochrony indywidualnej (PPE) odpowiednich do zagrozen wystepujacych na stanowisku pracy. PPE obejmuja: rękawice ochronne, okulary i gogle, maseczki i polmaski, ochronniki słuchu, kaski, obuwie ochronne, odzież ochronna i bhp.
Wazne zasady dotyczace PPE:
- Pracodawca nie moze zobowiazac pracownika do korzystania z własnych srodkow ochrony
- PPE musi byc dobrane do konkretnego zagrozenia – not dowolny kask do kazdej pracy
- Pracodawca ma obowiazek prowadzenia ewidencji wyданых srodkow ochrony
- Pracownik ma obowiazek uzywac przydzielonych srodkow ochrony
Prawo do informacji o ryzyku zawodowym
Art. 226 KP naklada na pracodawce obowiazek poinformowania pracownika o ryzyku zawodowym zwiazanym z jego stanowiskiem pracy i o zasadach ochrony przed tym ryzykiem. Informacja ta musi byc przekazana w formie, ktora pracownik jest w stanie zrozumiec – pisemnie, w jezyku zrozumialym dla pracownika.
Wrecz mowiac – pracownik musi wiedziec:
- Jakie czynniki szkodliwe wystepuja na jego stanowisku
- Jakie sa wyniki pomiarow tych czynnikow (jesli byly przeprowadzane)
- Jakie srodki ochrony sa dostepne i jak ich uzywac
- Jakie sa wyniki oceny ryzyka zawodowego dla jego stanowiska
Obowiazki pracownika wobec BHP
BHP to nie tylko prawa pracownika – to rowniez obowiazki. Art. 211 KP okresla, ze pracownik jest zobowiazany:
Obowiazki BHP pracownika
- Znac przepisy i zasady BHP, uczestniczyc w szkoleniach
- Stosowac sie do przepisow BHP i zlecen pracodawcy w tym zakresie
- Dbac o nalezyte uzywanie maszyn, sprzetu i srodkow ochrony
- Uzywac przydzielone srodki ochrony indywidualnej
- Niezwlocznie informowac przelozonego o wypadku lub zagrozeniu
- Ostrzegac innych pracownikow o zagrozeniu
Zawinione naruszenie przepisow BHP przez pracownika moze byc podstawa do nałozenia kary porzadkowej lub – w skrajnych przypadkach – rozwiazania umowy bez wypowiedzenia. Nie zwalnia to jednak pracodawcy z odpowiedzialnosci za zapewnienie bezpiecznych warunkow pracy.
Prawo do zatrzymania pracy a jej opuszczenie miejsca pracy
Jesli pracownik skorzysta z prawa do odmowy pracy (art. 210 KP), ma prawo do wynagrodzenia za czas powstrzymania sie od pracy. Pracodawca nie moze potracic tego czasu z wynagrodzenia ani nalic go jako nieobecnosc. Pracownik musi jednak niezwlocznie zawiadomi przelozonego o skorzystaniu z tego prawa – najlepiej pisemnie.
Prawa te sa egzekwowane m.in. przez Panstwowa Inspekcje Pracy. Pracownik moze zlozyc skarge do PIP bez ryzyka konsekwencji ze strony pracodawcy – ustawa o PIP chroni sygnalistow zglaszajacych naruszenia przepisow BHP.
Podsumowanie
Prawa pracownika w zakresie BHP obejmuja prawo do bezpiecznych warunkow pracy, bezplatnych szkolen i srodkow ochrony, informacji o ryzyku i odmowy pracy w razie bezposredniego zagrozenia. Pracodawca, ktory te prawa respektuje, buduje kulture bezpieczenstwa w firmie i chroni sie przed odpowiedzialnoscia w razie wypadku. Pracownik, ktory zna te prawa, jest bezpieczniejszy i bardziej swiadomy zagrozen.
Kompletna dokumentacja BHP dla pracodawcy
Zadbaj o pelna zgodnosc z przepisami BHP – od ocen ryzyka zawodowego po instrukcje stanowiskowe. Na bhpomocnik.pl znajdziesz gotowe wzory dokumentow dla wszystkich branz, szkolenia BHP online i stacjonarne oraz pomoc w spełnieniu wszystkich wymagan prawnych. Dobra dokumentacja BHP chroni zarowno pracodawce jak i pracownikow.