Żłobki i przedszkola to miejsca pracy o specyficznych zagrożeniach – od czynników biologicznych (choroby zakaźne przenoszone przez dzieci) przez obciążenia ergonomiczne (dźwiganie dzieci, praca w pochyleniu) po ryzyko wypadków podczas opieki. BHP w żłobku i przedszkolu regulują zarówno przepisy Kodeksu pracy, jak i odrębne wymagania wynikające z ustawy o opiece nad dziećmi do 3 roku życia oraz ustawy o systemie oświaty. Dyrektor placówki jako pracodawca odpowiada za bezpieczeństwo personelu.
BHP w żłobku i przedszkolu – wymagania przed dopuszczeniem do pracy
Każda osoba podejmująca pracę w żłobku lub przedszkolu musi spełnić wymogi formalne zanim zostanie dopuszczona do pracy z dziećmi. Dyrektor jako pracodawca ma obowiązek skompletowania dokumentacji przed pierwszym dniem pracy nowego pracownika. Zaniedbania w tym zakresie są jedną z najczęstszych przyczyn mandatów PIP w placówkach oświatowych.
Dokumenty wymagane przed dopuszczeniem do pracy
- Zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego – wymóg ustawy o opiece nad dziećmi i ustawy oświatowej dla wszystkich pracowników mających kontakt z dziećmi
- Badania sanitarno-epidemiologiczne – obowiązkowe dla pracowników mających kontakt z dziećmi; koszt ponosi pracodawca
- Badania profilaktyczne (wstępne) – orzeczenie lekarza medycyny pracy stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku; więcej: badania lekarskie pracowników
- Szkolenie wstępne BHP – instruktaż ogólny i stanowiskowy przed pierwszym dniem pracy: szkolenie wstępne BHP – kto musi przejść
- Zapoznanie z regulaminem pracy, instrukcjami BHP i procedurami ewakuacyjnymi
Czynniki szkodliwe i zagrożenia w pracy w placówkach opieki
Czynniki biologiczne – główne zagrożenie zawodowe
Opiekunowie i nauczyciele w żłobkach i przedszkolach są zawodowo narażeni na czynniki biologiczne – wirusy i bakterie przenoszone przez dzieci. Obejmuje to patogeny odpowiedzialne za choroby zakaźne typowe dla małych dzieci: rotawirusy, adenowirusy, bakterie wywołujące anginę, krztusiec czy ospa wietrzna. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić czynniki biologiczne w ocenie ryzyka zawodowego i wdrożyć środki ochronne. Czynniki biologiczne w miejscu pracy wymagają rejestru: czynniki szkodliwe w środowisku pracy – NDS, NDN i rejestr.
- Środki ochronne przy czynnikach biologicznych: regularne mycie rąk, rękawice jednorazowe przy pielęgnacji higienicznej dzieci, maseczki przy pracy z dziećmi z chorobami układu oddechowego
- Dezynfekcja powierzchni i zabawek – protokół i środki dezynfekcyjne z aktualnymi kartami charakterystyki
- Procedury przy podejrzeniu choroby zakaźnej u dziecka – izolacja, powiadomienie rodziców i SANEPID
- Szczepienia ochronne personelu – zalecane (nie obowiązkowe, chyba że przepisy szczególne): przeciwko grypie, wzw B, ospie wietrznej
Obciążenia ergonomiczne i inne zagrożenia
- Dźwiganie i przenoszenie małych dzieci – u opiekunek żłobkowych to główne obciążenie fizyczne; ocena ryzyka powinna uwzględniać masy i częstotliwość
- Praca w wymuszonej pozycji – siedzenie na małych krzesełkach, schylanie się, praca na podłodze – obciążenia kręgosłupa
- Kontakt z substancjami chemicznymi – środki czyszczące i dezynfekujące; wymagane karty charakterystyki: karty charakterystyki substancji chemicznych
- Hałas – dzieci w grupie generują wysoki poziom hałasu; długotrwałe narażenie może wymagać pomiarów NDS/NDN
- Stres i obciążenie psychiczne – odpowiedzialność za bezpieczeństwo dzieci, konflikty z rodzicami, praca zmianowa w żłobkach
Apteczka, ewakuacja i bezpieczeństwo w placówce
Żłobki i przedszkola muszą spełniać szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia w zakresie bezpieczeństwa. Apteczka pierwszej pomocy jest obowiązkowa i musi być dostępna w każdym oddziale – jej lokalizację powinni znać wszyscy pracownicy: apteczka pierwszej pomocy w pracy – obowiązki pracodawcy i wyposażenie. Plan ewakuacji musi uwzględniać specyfikę placówki z dziećmi – drogi ewakuacyjne muszą być oznaczone i dostosowane do możliwości małych dzieci: plan ewakuacji w firmie – obowiązek i wymagania.
Kontrole PIP i SANEPID w placówkach opieki
- PIP kontroluje dokumentację BHP: szkolenia, badania profilaktyczne, oceny ryzyka, instrukcje stanowiskowe
- SANEPID kontroluje warunki sanitarne: czystość, wentylację, temperaturę, dezynfekcję i badania sanitarne personelu
- Kuratorium Oświaty sprawdza kwalifikacje nauczycieli i regulaminy wewnętrzne przedszkola
- Najczęstsze nieprawidłowości stwierdzane przez PIP: brak aktualnych szkoleń BHP, brak oceny ryzyka uwzględniającej czynniki biologiczne, nieaktualne badania profilaktyczne
Kobiety w ciąży pracujące w żłobkach i przedszkolach muszą być chronione przed narażeniem na czynniki biologiczne – pracodawca ma obowiązek przenieść je na inne stanowisko lub zwolnić z obowiązku pracy: BHP kobiet w ciąży – zakazy, ograniczenia i obowiązki pracodawcy. Ochrona pracowników młodocianych: praca młodocianych – ograniczenia, zakazy i dokumentacja.
Środki ochrony indywidualnej dla personelu placówek opieki
Wyposażenie w ŚOI dla pracowników żłobka i przedszkola wynika z oceny ryzyka zawodowego. Podstawowe wyposażenie obejmuje rękawice jednorazowe nitrylowe (przy pielęgnacji higienicznej dzieci i dezynfekcji), fartuchy ochronne lub odzież roboczą oraz maseczki przy pracy z dziećmi z chorobami dróg oddechowych. Zasady doboru i ewidencji: środki ochrony indywidualnej – dobór, ewidencja i wymiana.
Podsumowanie
BHP w żłobku i przedszkolu wymaga od dyrektora (jako pracodawcy): skompletowania dokumentów przed dopuszczeniem do pracy (badania sanepidowskie, badania profilaktyczne, szkolenia BHP), przeprowadzenia oceny ryzyka uwzględniającej czynniki biologiczne i ergonomiczne, wyposażenia w ŚOI i zapewnienia apteczki oraz planu ewakuacji. Brak jakiegokolwiek z tych elementów to podstawa do mandatu PIP do 30 000 zł.
Dokumentacja BHP dla placówek opieki – gotowe wzory
Kompletna dokumentacja BHP dla żłobka i przedszkola obejmuje ocenę ryzyka zawodowego, instrukcje stanowiskowe dla opiekunów i nauczycieli oraz wzory rejestrów. Gotowe dokumenty dla branży oświatowej i opiekuńczej dostępne na bhpomocnik.pl: instrukcja BHP na stanowisku pracy – kto tworzy i co zawiera.