BHP w szkole – dyrektor jako pracodawca, obowiązki i dokumentacja

Dyrektor szkoły jest pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy – i ponosi pełną odpowiedzialność za bezpieczeństwo i higienę pracy zarówno pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych, jak i uczniów podczas zajęć. BHP w szkole obejmuje nie tylko dokumentację i szkolenia dla nauczycieli, ale też szczegółowe przepisy dotyczące sal gimnastycznych, pracowni i warsztatów szkolnych, a w szkołach zawodowych – obowiązki wobec uczniów traktowanych jak pracownicy młodociani. Zaniedbania w tym obszarze to jeden z częstszych powodów nakazów PIP w placówkach oświatowych.

BHP w szkole – dyrektor jako pracodawca

Dyrektor szkoły lub placówki oświatowej jest pracodawcą w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy. Oznacza to, że ciążą na nim wszystkie obowiązki pracodawcy w zakresie BHP: przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego dla każdego stanowiska pracy, zapewnienie szkoleń BHP, badań lekarskich i środków ochrony indywidualnej. Ocena ryzyka zawodowego w szkole musi obejmować stanowiska nauczyciela (w tym wf, chemii, fizyki), pracownika administracji, woźnego, konserwatora i innych pracowników. Dokumentacja BHP jako punkt wyjścia: dokumentacja BHP dla nowej firmy – checklist na start.

Stanowiska pracy w szkole a obowiązki BHP

• Nauczyciel – stanowisko z narażeniem na hałas (klasy lekcyjne), obciążenie głosu, kontakt z czynnikami biologicznymi (dzieci), stres zawodowy; ocena ryzyka musi uwzględniać specyfikę sali (chemia, fizyka, wf)
• Nauczyciel wychowania fizycznego – dodatkowe zagrożenia: kontuzje przy asekuracji, obciążenie fizyczne, odpowiedzialność za bezpieczeństwo uczniów na sprzęcie gimnastycznym
• Pracownik administracyjny – typowe zagrożenia biurowe: praca przy monitorze, ergonomia, oświetlenie: ergonomia stanowiska biurowego – normy i wymiary
• Woźny i pracownicy obsługi – zagrożenia przy utrzymaniu czystości (środki chemiczne), pracach konserwacyjnych, dźwiganiu
• Nauczyciel warsztatów szkolnych – zagrożenia identyczne jak w zakładzie produkcyjnym; instrukcje stanowiskowe obowiązkowe: instrukcja BHP na stanowisku pracy

Sala gimnastyczna i sprzęt sportowy – wymogi BHP

Sala gimnastyczna to jedno z najbardziej zagrożonych wypadkowo miejsc w szkole – wypadki uczniów podczas zajęć wf są statystycznie najczęstszymi wypadkami w placówkach oświatowych. Dyrektor szkoły ma obowiązek zapewnić, że sprzęt sportowy spełnia normy bezpieczeństwa i jest regularnie kontrolowany. Wypadki uczniów podczas zajęć rejestruje się odrębnie od wypadków pracowników, ale podobna procedura obowiązuje: wypadek przy pracy – zgłoszenie, dokumentacja i obowiązki pracodawcy.

• Przegląd sprzętu gimnastycznego – co najmniej raz w roku przez uprawnionego kontrolera; drążki, kozły, skrzynie, drabinki i maty muszą mieć aktualne przeglądy techniczne i certyfikaty zgodności z PN-EN
• Maty bezpieczeństwa – pod każdym sprzętem, przy którym istnieje ryzyko upadku; stan, grubość i umieszczenie zgodne z normą PN-EN 12503
• Nawierzchnia sali – równa, antypoślizgowa, bez ubytków; wymiana uszkodzonych odcinków parkietu lub wykładziny przed sezonem
• Oświetlenie sali gimnastycznej – minimum 300 lux przy zajęciach wf, zabezpieczenie opraw przed stłuczeniem przez piłki (osiatki)
• Boisko szkolne i zewnętrzne urządzenia sportowe – coroczny przegląd bramek, trybun, ogrodzeń; zakaz użytkowania urządzeń z uszkodzeniami

Warsztaty szkolne i pracownie techniczne – BHP

Obowiązki przy maszynach i narzędziach w warsztatach

Warsztaty szkolne techników i szkół zawodowych funkcjonują jak miniaturowe zakłady produkcyjne – z obrabiarkami, narzędziami elektrycznymi, spawarkami i substancjami chemicznymi. BHP w warsztatach szkolnych wymaga tych samych dokumentów i zabezpieczeń co zakład przemysłowy, a inspektor PIP kontroluje warsztaty z taką samą skrupulatnością jak fabryki. Kontrole PIP w szkołach: kontrola PIP – co sprawdza inspektor.

• Instrukcje stanowiskowe BHP dla każdego urządzenia w warsztacie – obowiązkowe i umieszczone przy urządzeniu; brak instrukcji to nakaz PIP i grzywna
• Ocena ryzyka zawodowego dla warsztatów szkolnych – osobny dokument uwzględniający zagrożenia mechaniczne, chemiczne i elektryczne
• Środki ochrony indywidualnej dla uczniów: okulary ochronne, rękawice, fartuchy, ochrona słuchu przy hałaśliwych urządzeniach: środki ochrony indywidualnej – dobór, ewidencja i wymiana
• Pracownia chemiczna – konieczność posiadania kart charakterystyki wszystkich substancji, sprawna wentylacja, apteczka i płuczka do oczu: karty charakterystyki substancji chemicznych – wymogi i dokumentacja
• Przeglądy maszyn i urządzeń w warsztacie – zgodnie z DTR producenta, wpisy do ksiąg przeglądów; urządzenia UDT z aktualnymi decyzjami UDT: urządzenia pod ciśnieniem UDT – rejestracja i przeglądy

Uczniowie jako pracownicy młodociani – szczególne obowiązki

W szkołach zawodowych uczniowie odbywający praktyczną naukę zawodu mają status pracowników młodocianych – co oznacza szczególne obowiązki pracodawcy (szkoły lub pracodawcy przyjmującego na praktyki). Uczeń poniżej 18 roku życia korzysta z ochrony wynikającej z przepisów o pracy młodocianych, w tym zakazu wykonywania prac wzbronionych i obowiązku badań profilaktycznych: praca młodocianych – ograniczenia, zakazy i dokumentacja.

• Zakaz wykonywania prac wzbronionych młodocianym – wykaz określa rozporządzenie; praca z substancjami rakotwórczymi, pod napięciem, na wysokości powyżej 3 m, z wibracją przekraczającą NDN
• Badania profilaktyczne uczniów-młodocianych – wstępne przed przyjęciem na praktyki, okresowe co rok; koszt pokrywa pracodawca lub szkoła
• Czas pracy młodocianych w trakcie praktyk – max 8 godzin dziennie powyżej 16 roku życia, 6 godzin dla 15-latków; zakaz pracy w nocy
• Wykaz prac szczególnie niebezpiecznych wymagających nadzoru – lista stanowisk, przy których uczeń nie może pracować samodzielnie
• Szkolenie BHP dla uczniów przed przystąpieniem do praktycznej nauki zawodu – karta szkolenia wstępnego BHP jak dla pracownika: szkolenie wstępne BHP – kto prowadzi i co zawiera

Szkolenia BHP nauczycieli i pracowników szkoły

Wszyscy pracownicy szkoły – zarówno nauczyciele, jak i pracownicy administracji i obsługi – podlegają obowiązkom szkoleniowym w zakresie BHP na zasadach ogólnych. Dyrektor jako pracodawca organizuje i finansuje szkolenia wstępne i okresowe. Szkolenia BHP w szkole: terminy i częstotliwość dla poszczególnych grup: szkolenia okresowe BHP – terminy i częstotliwość.

• Nauczyciele wf, chemii, fizyki, techniki – jako pracownicy na stanowiskach robotniczych lub z narażeniami specjalnymi mogą wymagać szkolenia okresowego co 3 lata
• Pracownicy administracyjni i pedagodzy bez nadzoru uczniów w warunkach zagrożenia – szkolenia okresowe co 5 lat
• Badania lekarskie dla pracowników szkoły – wstępne, okresowe i kontrolne; skierowanie na badania profilaktyczne wystawia dyrektor jako pracodawca: badania lekarskie pracowników
• Plan ewakuacji i ćwiczenia ewakuacyjne – minimum raz w roku szkolnym; obowiązek wynikający z przepisów przeciwpożarowych: plan ewakuacji w firmie – obowiązek i wymagania
• Apteczka pierwszej pomocy – w każdym budynku szkolnym, przy sali gimnastycznej i w warsztatach; aktualna i wyposażona: apteczka pierwszej pomocy w pracy – obowiązki pracodawcy

Podsumowanie

BHP w szkole wymaga od dyrektora jako pracodawcy: oceny ryzyka zawodowego dla wszystkich stanowisk, szkoleń BHP i badań lekarskich dla wszystkich pracowników, corocznych przeglądów sprzętu sportowego, instrukcji stanowiskowych w warsztatach oraz szczególnej ochrony uczniów na praktykach zawodowych. Inspektor PIP kontroluje szkoły tak samo jak zakłady pracy – brak dokumentacji to grzywna do 30 000 zł.

Dokumentacja BHP dla szkoły – gotowe wzory

Ocena ryzyka zawodowego, instrukcje stanowiskowe i wykazy prac wzbronionych to podstawowe dokumenty BHP dla placówki oświatowej. Gotowe wzory na bhpomocnik.pl: ocena ryzyka zawodowego – obowiązek pracodawcy, wykaz prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej, instrukcja BHP na stanowisku pracy.