Prace rozbiórkowe budynków i konstrukcji należą do prac szczególnie niebezpiecznych – ryzyko zawalenia niezabezpieczonej konstrukcji, narażenie na pył azbestowy w starszych budynkach i upadek z wysokości to główne zagrożenia, które każdego roku powodują śmiertelne wypadki przy rozbiórce. BHP przy pracach rozbiórkowych wymaga sporządzenia planu rozbiórki, rozpoznania azbestu przed przystąpieniem do prac, wyznaczenia strefy wykluczenia i stosowania pełnych środków ochrony indywidualnej dostosowanych do faktycznych zagrożeń.
BHP przy pracach rozbiórkowych – obowiązek planu rozbiórki
Przed przystąpieniem do rozbiórki budynku lub obiektu budowlanego wymagane jest pozwolenie na rozbiórkę (dla obiektów powyżej określonej wielkości) lub zgłoszenie, a dla prac przy obiektach powyżej 5 m lub stwarzających zagrożenie – plan bezpiecznej rozbiórki opracowany przez uprawnioną osobę. Rozbiórka bez projektu to naruszenie prawa budowlanego i BHP jednocześnie. Plan BIOZ jest obowiązkowy gdy rozbiórkę wykonuje więcej niż jedna firma lub trwa ponad 30 dni: plan BIOZ na budowie – kiedy obowiązkowy.
Plan rozbiórki – co musi zawierać
- Kolejność i metoda rozbiórki – właściwa kolejność usuwania elementów konstrukcji zapobiegająca niekontrolowanemu zawaleniu; rozbiórka „od góry ku dołu”
- Rozpoznanie materiałów niebezpiecznych – azbest, ołów (farby), PCB (kondensatory), metale ciężkie w starszych instalacjach; badanie i usunięcie przed rozbiórką mechaniczną
- Strefa wykluczenia – zasięg stref bezpiecznych wokół rozbieranego obiektu; strefy dla pieszych i pojazdów
- Środki zabezpieczające sąsiednie obiekty – podstemplowania, zabezpieczenia przed drganiami, siatki ochronne przed odlatującymi odłamkami
- Plan zabezpieczenia mediów – odcięcie i zabezpieczenie instalacji gazowej, elektrycznej, wodociągowej przed rozpoczęciem rozbiórki: BHP przy pracach elektrycznych – kwalifikacje SEP
Azbest przy rozbiórce – rozpoznanie i usunięcie
Azbest był powszechnie stosowany w budownictwie do lat 90. ubiegłego wieku – w płytach elewacyjnych (eternit), dachówkach i falówkach azbestowo-cementowych, izolacjach termicznych, uszczelnieniach i posadzkach. Przed każdą rozbiórką budynku wybudowanego przed 2000 rokiem pracodawca ma obowiązek zbadania obecności azbestu i – jeśli zostanie stwierdzony – zlecenia jego usunięcia przez firmę z wpisem do rejestru zakładów pracy z azbestem. Karty charakterystyki substancji niebezpiecznych: karty charakterystyki substancji chemicznych.
- Inwentaryzacja azbestu – przed rozbiórką zlecona uprawnionemu rzeczoznawcy; pobieranie próbek i analiza laboratoryjna; ocena stopnia pilności usunięcia
- Usuwanie azbestu – wyłącznie przez firmy wpisane do rejestru prowadzonego przez marszałka województwa; wymagana licencja na usuwanie azbestu
- Zgłoszenie prac do inspekcji pracy i sanepidu – przed rozpoczęciem usuwania azbestu; przynajmniej 7 dni wcześniej
- ŚOI przy pracach azbestowych – kombinezon jednorazowy Tyvek (klasa 5/6), maska z filtrem P3 (HEPA) lub aparat oddechowy, rękawice jednorazowe, okulary szczelne; wymiana kombinezonu po każdej zmianie roboczej: środki ochrony indywidualnej – dobór i ewidencja
- Transport i utylizacja odpadów azbestowych – w szczelnych big-bagach z oznaczeniem; przekazanie firmie uprawnionej do utylizacji; protokół przekazania odpadów
Pył budowlany i ochrona układu oddechowego
Krzemionka krystaliczna i inne pyły przy rozbiórce
Podczas mechanicznej rozbiórki betonu, cegły i zaprawy wydzielają się pyły zawierające wolną krzemionkę krystaliczną (kwarc) – substancję powodującą pylicę płuc (krzemicę) i uznaną za czynnik rakotwórczy. Pomiary pyłu respirabilnego i frakcji krystalicznej są obowiązkowe przy systematycznych pracach rozbiórkowych. Pomiary czynników szkodliwych: pomiary czynników szkodliwych – częstotliwość i koszt.
- Maski filtrujące FFP2 lub FFP3 – obowiązkowe przy cięciu, skuwaniu i kruszeniu betonu; FFP3 przy materiałach o wysokiej zawartości krzemionki
- Zraszanie wodą – zwilżanie powierzchni podczas mechanicznej rozbiórki ogranicza unoszenie się pyłu o 70-90%; obowiązkowe przy pracy w pobliżu osób nieupoważnionych
- Okulary ochronne i przyłbica – przy uderzaniu, cięciu i szlifowaniu betonowych elementów; odłamki betonu powodują poważne urazy oczu
- Hełm ochronny – obowiązkowy na całym terenie rozbiórki; ryzyko upadku elementów z wyższych kondygnacji
Podsumowanie
BHP przy pracach rozbiórkowych wymaga: sporządzenia planu rozbiórki, rozpoznania azbestu przed mechaniczną rozbiórką budynków sprzed 2000 roku, wyznaczenia strefy wykluczenia, stosowania masek P3 i kombinezonów Tyvek przy azbescie oraz FFP2/FFP3 przy pyle betonowym. Prace rozbiórkowe bez planu i bez rozpoznania azbestu to naruszenie przepisów prawa budowlanego i BHP.
Dokumentacja BHP przy rozbiórce – gotowe wzory
Ocena ryzyka zawodowego i instrukcje stanowiskowe przy pracach rozbiórkowych: ocena ryzyka zawodowego – obowiązek pracodawcy, prace szczególnie niebezpieczne – zezwolenia i nadzór, instrukcja BHP na stanowisku pracy.