Pomiary czynników szkodliwych w środowisku pracy to obowiązek pracodawcy, kiedy w miejscu pracy występują substancje chemiczne, hałas, pyły, drgania, promieniowanie lub inne czynniki mogące szkodzić zdrowiu. Regulują to art. 227 Kodeksu pracy oraz rozporządzenie MZ z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W tym artykule pokazujemy, jak zorganizować pomiary, kto może je wykonać i jak długo przechowywać wyniki.
Kiedy pomiary są obowiązkowe
Pomiary trzeba wykonać, jeśli w środowisku pracy występują czynniki, dla których określono najwyższe dopuszczalne stężenia (NDS) lub natężenia (NDN). Katalog czynników opisuje rozporządzenie MRPiPS z 2018 r. Jego lista jest długa – liczy setki substancji chemicznych i kilkanaście typów pól fizycznych.
Główne czynniki wymagające pomiaru
- Substancje chemiczne (pyły, gazy, opary)
- Hałas – patrz hałas w miejscu pracy
- Drgania miejscowe i ogólne
- Mikroklimat – temperatura, wilgotność, ruch powietrza
- Oświetlenie stanowisk
- Promieniowanie (UV, IR, jonizujące)
- Pola elektromagnetyczne
- Czynniki biologiczne (w niektórych branżach)
Więcej o poszczególnych czynnikach we wpisie czynniki szkodliwe w środowisku pracy.
Częstotliwość pomiarów
Częstotliwość pomiarów zależy od wyników poprzednich badań. Zasada jest prosta: im większe zbliżenie do wartości granicznej, tym częstsze pomiary.
Zasady częstotliwości
- Wynik poniżej 0,1 NDS – kolejny pomiar co 2 lata (najczęściej wystarczy)
- Wynik 0,1-0,5 NDS – co 2 lata
- Wynik 0,5-1,0 NDS – co 1 rok
- Wynik powyżej 1,0 NDS – co 6 miesięcy plus wprowadzenie działań naprawczych
- Zmiana warunków pracy – niezwłocznie (nowy sprzęt, procesy, materiały)
- Nowe stanowisko pracy – przed dopuszczeniem pracowników
Dla hałasu i drgań przepisy przewidują nieco inne progi – warto sprawdzać w rozporządzeniu każdorazowo.
Kto wykonuje pomiary
Pomiary muszą wykonywać wyłącznie akredytowane laboratoria posiadające certyfikat akredytacji PCA (Polskie Centrum Akredytacji).
Wymagania wobec laboratorium
- Aktualna akredytacja PCA dla konkretnych parametrów
- Zatwierdzone przez PCA metody pomiarowe
- Sprawdzone i kalibrowane przyrządy pomiarowe
- Sporządzenie protokołu z pomiarów zgodnego z wymogami prawa
Pracodawca nie może wykonywać pomiarów samodzielnie – to zadanie wyłącznie akredytowanego laboratorium zewnętrznego.
Procedura pomiarów krok po kroku
- Identyfikacja czynników szkodliwych – często w ramach oceny ryzyka zawodowego
- Wybór akredytowanego laboratorium
- Zgłoszenie zamówienia – określenie stanowisk, czynników, warunków
- Wizyta pracowników laboratorium na miejscu
- Wykonanie pomiarów w typowych warunkach pracy
- Analiza próbek w laboratorium
- Otrzymanie protokołu z wynikami (zwykle 2-4 tygodnie)
- Wpis do rejestru czynników szkodliwych
- Poinformowanie pracowników o wynikach
- Wprowadzenie działań naprawczych, jeśli wyniki tego wymagają
Koszty pomiarów
Ceny pomiarów zależą od liczby stanowisk, ilości czynników i lokalizacji firmy.
- Pomiar hałasu na stanowisku – od 200 zł
- Pomiar mikroklimatu – od 250 zł
- Pomiar oświetlenia – od 150 zł
- Pomiary chemiczne – 400-800 zł za czynnik na stanowisko
- Pomiary pyłu drewna, spawalniczego – 500-800 zł
W małej firmie z 3-5 stanowiskami całościowy koszt pomiarów to zazwyczaj 2000-5000 zł raz na 1-2 lata. Warto zamawiać pomiary w pakiecie od jednego laboratorium.
Dokumentacja pomiarów
Pracodawca musi prowadzić i przechowywać dokumentację pomiarów przez określone okresy.
- Protokoły pomiarowe – 40 lat po zakończeniu narażenia (czynniki rakotwórcze) lub przez cały okres zatrudnienia + 40 lat
- Rejestr czynników szkodliwych – aktualizowany na bieżąco
- Rejestr osób narażonych – dla czynników rakotwórczych i mutagennych, przez 40 lat od zakończenia narażenia
- Karty oceny narażenia zawodowego dla każdego pracownika
To jedne z najdłużej przechowywanych dokumentów BHP w firmie.
Kary za brak pomiarów
Brak lub nieaktualne pomiary to jedno z pierwszych, co sprawdza inspektor PIP. Kary są dotkliwe:
- Mandat karny – od 1000 do 30000 zł
- W skrajnych przypadkach (narażenie zdrowia lub życia) – odpowiedzialność karna z art. 220 kk (do 3 lat pozbawienia wolności)
- Odpowiedzialność cywilna wobec pracowników w razie choroby zawodowej
Podsumowanie
Pomiary czynników szkodliwych to obowiązek każdego pracodawcy, w którego firmie występują czynniki wymagające pomiaru. Wykonuje je wyłącznie akredytowane laboratorium PCA, częstotliwość zależy od poprzednich wyników, dokumentacja pomiarów jest przechowywana nawet 40 lat. Regularne pomiary chronią pracowników, a właściwa dokumentacja – pracodawcę przy kontroli PIP.
Skorzystaj z ocen ryzyka w bhpomocnik.pl
Zamawianie pomiarów zaczyna się od solidnej oceny ryzyka zawodowego. W sklepie bhpomocnik.pl znajdziesz gotowe wzory dla setek stanowisk – m.in. operator maszyn do produkcji wyrobów drewnianych, młynarz, kontroler jakości wyrobów przemysłowych.