Budowlaniec przynosi do domu nie tylko zmęczenie, ale też beton wyżerający skórę rąk, pył cementowy osiadający w płucach i nawet chrom sześciowartościowy zawarty w nowoczesnym cemencie. BHP przy pracach betoniarskich i murarskich to obowiązki obejmujące nie tylko szalunki i rygory budowy, ale też ochronę przed przewlekłymi chorobami zawodowymi. W tym poradniku wszystkie wymagania dla pracodawcy i pracowników na budowie.
Cement – zagrożenia chemiczne i zdrowotne
Działanie drażniące i uczulające
- Cement portlandzki ma pH 12-13 po wymieszaniu – silnie zasadowy, niszczy skórę przy długim kontakcie
- Kontaktowe zapalenie skóry (KZS) – pierwsze objawy po kilku tygodniach lub miesiącach kontaktu
- Uczulenie na chrom – nieodwracalne, pracownik musi zmienić zawód
- Oparzenia cementowe – głębokie, często niezauważane bo cement nie piecze natychmiast
Chrom VI w cemencie
- Dyrektywa 2003/53/WE ograniczyła zawartość CrVI w cemencie do maks. 2 mg/kg (0,0002%)
- Reduktory: siarczan żelaza dodawany do cementu – zachowuje ważność przez 12 miesięcy od daty produkcji
- Cement po terminie – może zawierać więcej CrVI niż dopuszczone
- Cement mokry to substancja CMR – stosuj rękawice, nie wkładaj rąk w mokry beton bez ochrony
Chrom VI to substancja CMR kategorii 1A. Obowiązki pracodawcy przy substancjach rakotwórczych – we wpisie o substancjach CMR w miejscu pracy.
Pył cementowy – pylica i choroby płuc
- NDS pyłu cementowego: 6 mg/m³ (pył całkowity), 1,8 mg/m³ (frakcja wdychalna)
- Pylica cementowa – po długoletnim narażeniu na pył, nieuleczalna
- Pylica krzemowa – granit, piaskowiec, żwir budowlany zawierają wolną krzemionkę
- Pomiary stężeń pyłu – obowiązkowe przy robotach masowych (wyburzenia, mieszanie mechaniczne)
- Maska filtrująca FFP2/P2 – minimum przy pracy z suchym cementem i tynkiem
Środki ochrony indywidualnej
- Rękawice gumowe lub neoprenowe – wodoodporne, zmieniane przy każdym przemoknięciu
- Krem ochronny (barierowy) – nakładany przed pracą na skórę dłoni, szyi i twarzy
- Maska FFP2 lub P2 – przy pracy z suchymi mieszankami, tynkowaniu i skuwaniu
- Okulary ochronne – przy tynkowaniu mechanicznym i miksowaniu zapraw
- Buty wodoodporne – przy wylewaniu betonu (brodzenie w mieszance)
- Odzież z długimi rękawami – beton nie może kontaktować się ze skórą rąk i nóg
Szalunki i deskowania – wymagania
Projektowanie i obliczenia
- Szalunki na beton monolityczny – wymagają obliczeń statycznych z uwzględnieniem parcia świeżej mieszanki (do 80 kPa przy wysokich ścianach)
- Projekt szalowania – opracowuje kierownik budowy lub uprawniony konstruktor
- Akceptacja materiałów szalunkowych – zakaz stosowania uszkodzonych desek i elementów
- Nadzór kierownika budowy przy podstemplowaniu i rozdeskowaniu
Rozdeskowywanie
- Minimalne czasy rozdeskowywania – zależą od temperatury i klasy betonu (min. 3-7 dni)
- Zakaz rozdeskowywania gdy beton nie osiągnął min. 70% wytrzymałości projektowej
- Badania próbek – przy krytycznych elementach (płyty stropowe, belki nośne)
- Strefy niebezpieczne przy rozdeskowywaniu – zakaz przebywania pod elementem
Prace zbrojarskie – wymagania BHP
- Stal zbrojeniowa – ostre końce, ryzyko przecięcia i nakłucia – rękawice skórzane lub z kevlaru
- Rękawice spawalnicze przy gięciu ręcznym prętów – obciążenie rąk i dłoni
- Zakaz chodzenia po zbrojeniu bez desek komunikacyjnych – ryzyko wbicia się prętu w stopę
- Spawanie prętów zbrojeniowych – uprawnienia SEP lub spawalnicze, środki ochrony
- Transport prętów dźwigiem – zawiesia certyfikowane, zakaz przebywania pod uniesionym ładunkiem
Ocena ryzyka dla zbrojarza dostępna w sklepie: Zbrojarz – Ocena Ryzyka Zawodowego. Dla betoniarz: Betoniarz – Ocena Ryzyka Zawodowego.
Plan BIOZ na budowie betoniarskiej
- Plan BIOZ – obowiązkowy gdy całkowity czas trwania prac > 30 dni roboczych lub planowane jest zatrudnienie >20 osób
- Określa strefy niebezpieczne, drogi komunikacyjne, lokalizację zaplecza sanitarnego
- Harmonogram robót betoniarskich z informacją o fazach szczególnie niebezpiecznych
- Aktualizacja przy zmianie zakresu prac lub po wypadku
Kiedy plan BIOZ jest obowiązkowy i co powinien zawierać – we wpisie o planie BIOZ na budowie.
Ręczne prace transportowe na budowie
- Worek cementu 25 kg – przy ciągłym przenoszeniu przekracza limity normatywne dla wielu pracowników
- Norma 30 kg (mężczyźni) – jednorazowo; przy pracy ciągłej – znacznie mniej
- Bloczki betonowe, pustak 15 kg – przenoszenie bez mechanizacji wymaga oceny ryzyka
- Wózki, taczkii i podajniki – alternatywa mechanizacyjna obniżająca obciążenie
Normy dźwigania i zasady oceny ryzyka przy ręcznych pracach transportowych – we wpisie o ręcznych pracach transportowych.
Podsumowanie
BHP przy pracach betoniarskich i murarskich obejmuje ochronę przed trzema głównymi zagrożeniami: chemicznym (cement z CrVI, pylica), fizycznym (szalunki, rozdeskowywanie, ręczny transport) i wypadkowym (upadki, przygniecenia, przecięcia zbrojeniówką). Rękawice gumowe i krem ochronny to minimum przy kontakcie z mokrym betonem. Szalunki wymagają obliczeń i nadzoru kierownika – samowolna prowizorka to prosta droga do katastrofy budowlanej.
Dokumentacja BHP z BHPomocnik
Gotowe oceny ryzyka zawodowego dla stanowisk budowlanych: Betoniarz – ORZ, Zbrojarz – ORZ, Cieśla szalunkowy – ORZ. Wejdź na bhpomocnik.pl.