Rozbiórka budynku to jedno z najbardziej niebezpiecznych przedsięwzięć budowlanych – ryzyko zawalenia, pył azbestowy i krzemionkowy, niespodziewane instalacje elektryczne pod napięciem, toksyczne pozostałości farb i substancji budowlanych. BHP przy pracach rozbiórkowych wymaga szczegółowego przygotowania jeszcze przed wbiciem pierwszego kilofa: planu BIOZ, inwentaryzacji niebezpiecznych materiałów i zabezpieczenia terenu. W tym artykule – krok po kroku.
Plan BIOZ i dokumentacja przed rozbiórką
Każda rozbiórka budynku wymaga opracowania planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (BIOZ) – niezależnie od wielkości obiektu. Obowiązek ten wynika z art. 21a Prawa budowlanego i rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych. Szczegółowe wymagania dotyczące planu BIOZ – we wpisie o planie BIOZ na budowie.
Co musi zawierać plan BIOZ przy rozbiórce
- Opis obiektu i zakres robót rozbiórkowych z kolejnością etapów
- Inwentaryzacja niebezpiecznych materiałów budowlanych (azbest, PCB, ołów w farbach, smoła)
- Opis metody rozbiórki – ręczna, mechaniczna (koparki, kruszarki), materiały wybuchowe
- Wyznaczenie stref niebezpiecznych z odległościami od budynku
- Plan ewakuacji i łączności na wypadek wypadku
- Wykaz środków ochrony zbiorowej i indywidualnej
Inwentaryzacja azbestu – obowiązek przed rozbiórką
Przed przystąpieniem do rozbiórki budynku wzniesionego przed 1998 r. pracodawca musi zlecić ocenę stanu technicznego wyrobów azbestowych (art. 37a ustawy o odpadach). Każdy stwierdzony azbest musi być usunięty przez firmę z odpowiednimi uprawnieniami, zanim rozpoczną się właściwe prace rozbiórkowe. Zasady postępowania z azbestem – we wpisie o BHP przy pracy z azbestem.
Zabezpieczenie terenu i strefy niebezpieczne
Wyznaczenie strefy wyburzeń
- Strefa niebezpieczna przy rozbiórce – minimum 1/3 wysokości burzonego obiektu od jego zewnętrznych krawędzi
- Przy wyburzaniu metodą mechaniczną (kula wyburzeniowa) – min. 2/3 wysokości
- Strefa musi być ogrodzona, oznakowana i bez dostępu dla osób nieupoważnionych
- Przy drogach publicznych – uzgodnienie z zarządcą drogi, ewentualne zamknięcie ruchu
- Dozór terenu – obowiązek 24h podczas prac i bezpośrednio po nich
Odłączenie mediów przed rozbiórką
- Energia elektryczna – odcięcie na złączu kablowym przez zakład energetyczny, uzyskanie protokołu odłączenia
- Gaz – odcięcie przez dostawcę gazu z wydaniem zaświadczenia
- Woda i kanalizacja – odcięcie i zaślepienie na granicy posesji
- Instalacje telekomunikacyjne – zgłoszenie do operatorów
- Zakaz używania instalacji elektrycznej budynku podczas rozbiórki – wymagane zasilanie z zewnętrznego agregatu lub tymczasowego przyłącza
Prace elektryczne przy odłączaniu instalacji – wyłącznie przez osoby z uprawnieniami SEP. Szczegóły: BHP przy pracach elektrycznych – kwalifikacje SEP.
Zagrożenia pylowe przy wyburzeniach
Pył krzemionkowy – główne zagrożenie
- Beton, cegła, zaprawa murarska – zawierają wolną krzemionkę krystaliczną (kwarc)
- NDS dla krzemionki krystalicznej: 0,1 mg/m³ – jeden z niższych NDS w polskich przepisach
- Pylica krzemionkowa (sylicoza) – nieodwracalna choroba zawodowa, może prowadzić do raka płuc
- Środki ochrony: nawilżanie rozbieranego materiału, odsysanie pyłu, maski P3 z filtrem przeciwpyłowym
- Obowiązek pomiarów stężenia pyłu przy regularnych pracach rozbiórkowych
Inne zagrożenia chemiczne
- Farby ołowiowe (budynki sprzed 1970 r.) – ołów wchłaniany przez drogi oddechowe i skórę
- PCB w kondensatorach i transformatorach – toksyczne substancje organiczne
- Smoła pogazowa i papa z asfaltu – WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne), substancje CMR
- Środki ochrony drewna (PCP, lindan) w budynkach gospodarczych
Zanim przystąpisz do prac, sprawdź, czy materiały rozbiórkowe nie zawierają substancji CMR. Obowiązki pracodawcy – we wpisie o substancjach CMR w środowisku pracy.
Ryzyko zawalenia – metody bezpiecznej rozbiórki
- Rozbiórka ręczna – zawsze od góry do dołu, element po elemencie, bez podcinania
- Zakaz jednoczesnej rozbiórki kilku kondygnacji bez zabezpieczenia stropów
- Przy rozbiórce mechanicznej (koparka z chwytakiem lub młotem) – operator w kabinie z ROPS/FOPS
- Ocena stanu technicznego przed przystąpieniem do prac – rzeczoznawca budowlany przy budynkach w złym stanie
- Monitoring odkształceń przy rozbiórce selektywnej (gdy sąsiednie części budynku pozostają)
Prace rozbiórkowe jako prace szczególnie niebezpieczne
Rozbiórki i wyburzenia zaliczane są do prac szczególnie niebezpiecznych, wymagających pisemnych zezwoleń i stałego nadzoru. Oznacza to: pisemne zezwolenie na wykonanie pracy, wyznaczony nadzór bezpośredni i asekurację. Procedury dla prac szczególnie niebezpiecznych – we wpisie o pracach szczególnie niebezpiecznych.
Środki ochrony indywidualnej przy rozbiórce
- Kask budowlany – obowiązkowo na terenie całej rozbiórki
- Maska przeciwpyłowa min. FFP2, przy azbeście – FFP3 lub z pochłaniaczem
- Okulary ochronne lub przyłbica przy rozbiórce mechanicznej
- Obuwie z podnoskiem stalowym i antyprzebiciową podeszwą (EN ISO 20345 klasa S3)
- Rękawice ochronne dostosowane do zagrożeń (mechaniczne, chemiczne)
- Odzież ochronna przy pracach z azbestem – kombinezon jednorazowy Tyvek z kapturem
Ewidencja i koszty środków ochrony indywidualnej spoczywają na pracodawcy. Zasady – we wpisie o odzieży roboczej i środkach ochrony.
Dokumentacja BHP i ocena ryzyka przy rozbiórce
- Ocena ryzyka zawodowego dla stanowisk: robotnik rozbiórkowy, operator maszyn rozbiórkowych, monter rusztowań
- Instrukcja BHP dla prac rozbiórkowych – ogólna i dla każdego etapu z osobna
- Rejestr prac z narażeniem na pył azbestowy i krzemionkowy
- Protokoły odbioru po usunięciu azbestu (zlecone laboratorium akredytowanemu)
- Plan BIOZ przekazany kierownikowi budowy i dostępny na terenie rozbiórki
Kierownik budowy odpowiada za aktualizację planu BIOZ przy każdej istotnej zmianie warunków. Cieśla szalunkowy i robotnik budowlany z oceną ryzyka zawodowego: Cieśla szalunkowy – ocena ryzyka, Cieśla – ocena ryzyka. Specjalista BHP koordynujący prace rozbiórkowe: Specjalista BHP – ocena ryzyka.
Podsumowanie
BHP przy pracach rozbiórkowych wymaga przede wszystkim przygotowania: planu BIOZ, inwentaryzacji azbestu, odłączenia wszystkich mediów i zabezpieczenia strefy. Główne zagrożenia – pył krzemionkowy i azbestowy, ryzyko zawalenia i pozostałości substancji CMR – muszą być ocenione i opisane w dokumentacji przed pierwszym dniem prac. Kara PIP za brak planu BIOZ lub nieusunięty azbest przed rozbiórką to nawet 30 000 zł mandatu.
Dokumentacja BHP z BHPomocnik
Gotowe oceny ryzyka i instrukcje BHP dla zawodów budowlanych: Cieśla – ocena ryzyka zawodowego, Cieśla szalunkowy – ocena ryzyka. Dokumentacja dla koordynatora BHP na budowie: Specjalista BHP – ocena ryzyka zawodowego. Wejdź na bhpomocnik.pl.